Tình huống
Một phụ nữ 38 tuổi đến khoa cấp cứu vì đau ngực và khó thở nhẹ khởi phát từ đêm hôm trước. Cô vẫn ngủ được, nhưng sáng hôm sau tỉnh dậy thì đau ngực dai dẳng, tăng khi hít sâu. Hôm nay, khi leo một tầng cầu thang, cô cảm thấy khó thở rất nhiều nên đến bệnh viện. Khám lâm sàng ghi nhận nhịp tim nhanh và đau cẳng chân trái. Cô không có tiền sử bệnh lý, nhưng hút thuốc 15 năm (nửa gói/ngày) và đang dùng thuốc tránh thai đường uống.
Dấu hiệu điện tâm đồ nào thường gặp nhất trong chẩn đoán của bệnh nhân này?
Giải thích
Bệnh nhân này rất có khả năng bị thuyên tắc phổi (PE) có nguồn gốc từ huyết khối ở cẳng chân trái. Chẩn đoán PE thường được thực hiện bằng chụp cắt lớp vi tính mạch máu phổi, hoặc ít phổ biến hơn là xạ hình thông khí – tưới máu tại khoa y học hạt nhân.
Những bất thường điện tim thường gặp nhất trong PE là:
- Nhịp nhanh xoang
- Bất thường không đặc hiệu của đoạn ST và sóng T
Ngoài ra, thuyên tắc phổi lớn sẽ khiến tâm thất phải căng giãn. Những dấu hiệu kinh điển trên ECG của tăng áp lực thất phải và bệnh tâm phế cấp gồm có:
- Sóng P cao, nhọn ở chuyển đạo II
- Trục điện tim lệch phải
- Block nhánh phải không hoàn toàn hoặc hoàn toàn
- ECG dạng S1Q3T3 (sóng S ở D1, sóng Q và sóng T âm ở D3). Tuy nhiên, nếu lâm sàng không có triệu chứng nghi ngờ PE thì dấu hiệu S1Q3T3 không đặc hiệu và độ nhạy thấp.
- Rung nhĩ
Đáng tiếc, chỉ khoảng 20% bệnh nhân PE có một trong các bất thường ECG kinh điển nêu trên.
Cần lưu ý rằng sự vắng mặt bất thường trên ECG không có giá trị tiên đoán âm, nghĩa là ECG bình thường cũng không loại trừ PE. Thực tế, 25% bệnh nhân dù đã được chẩn đoán xác định PE vẫn có ECG bình thường so với nền trước đó.
Từ khoá
- Pulmonary embolism (PE): Thuyên tắc phổi
- Chụp cắt lớp vi tính mạch máu phổi: CT (pulmonary) angiography – CTA
- Xạ hình thông khí – tưới máu: V/Q scan
- Sinus tachycardia: Nhịp xoang nhanh
- S1Q3T3: Hình ảnh sóng kinh điển trên ECG (S ở DI, Q ở DIII, T âm ở DIII)
- Rung nhĩ: Atrial fibrillation
- Block nhánh phải: Right bundle-branch block
- Trục lệch phải: Right-axis deviation
- Right heart strain: Căng thất phải
- Oral contraceptive pills (OCPs): Thuốc tránh thai đường uống