Lạm dụng trong mối quan hệ ở vị thành niên bao gồm bạo lực thể xác và tình dục khi hẹn hò

TÓM TẮT

Thuật ngữ – Ngược đãi trong mối quan hệ ở vị thành niên (Adolescent relationship abuse – ARA) bao gồm các hình thức ngược đãi về thể chất, tình dục hoặc tâm lý/cảm xúc bởi đối tác tình cảm, tình dục hoặc đối tác thân mật. Việc ngược đãi này có thể xảy ra trực tiếp, qua tin nhắn, trực tuyến hoặc thông qua một người trung gian. Các thuật ngữ tương đương với ARA bao gồm “bạo lực hẹn hò ở thanh thiếu niên” (teen dating violence) và “bạo lực hẹn hò ở vị thành niên” (adolescent dating violence). Ngoài các hình thức ngược đãi thể chất, tình dục và tâm lý/cảm xúc, ARA còn bao gồm cả cưỡng bức sinh sản và ngược đãi qua mạng trong hẹn hò. (Xem thêm ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Khoảng 7% đến 10% học sinh trung học tại Hoa Kỳ báo cáo từng gặp bạo lực hẹn hò về thể chất hoặc tình dục. Tỷ lệ ARA tăng dần trong suốt giai đoạn vị thành niên và đạt đỉnh ở độ tuổi thanh niên. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Các yếu tố nguy cơ và bảo vệ – Các yếu tố liên quan đến việc trở thành nạn nhân của ARA bao gồm: từng bị ngược đãi thể chất hoặc tình dục trong thời thơ ấu, dậy thì sớm hoặc hoạt động tình dục sớm, sử dụng chất gây nghiện và/hoặc lạm dụng thuốc kê đơn, đang mang thai hoặc trong giai đoạn sau sinh, thuộc nhóm thiểu số về tình dục hoặc giới tính, khó khăn về kinh tế xã hội, từng tiếp xúc với các dịch vụ bảo vệ trẻ em hoặc tư pháp vị thành niên, được chăm sóc bởi gia đình nuôi, và tình trạng vô gia cư ở thanh thiếu niên. Các yếu tố bảo vệ bao gồm: tham gia các chương trình phòng ngừa, có kiến thức về sự đồng thuận tình dục hiệu quả, phương pháp nuôi dạy con cái tích cực và có bạn bè theo hướng tích cực (prosocial peers). (Xem thêm ‘Các yếu tố nguy cơ và bảo vệ’ ở dưới.)

Tác động đến sức khỏe – Việc trở thành nạn nhân của ARA có liên quan đến các tác động tiêu cực đối với sức khỏe tình dục, tâm thần và sức khỏe thể chất nói chung (ví dụ: nhiễm trùng qua đường tình dục, mang thai ngoài ý muốn, trầm cảm, lạm dụng chất, chấn thương thể chất). Mặc dù tỷ lệ gây bạo lực đối với đối tác thân mật là tương đương giữa thanh thiếu niên nam và nữ, nhưng nhóm nữ giới thường gặp phải những hậu quả nghiêm trọng hơn, bao gồm cả tử vong. (Xem thêm ‘Tác động đến sức khỏe’ ở dưới.)

Các dấu hiệu cảnh báo tiềm tàng – Mặc dù không có một triệu chứng hay dấu hiệu đơn lẻ nào có thể dự báo chắc chắn về ARA, nhưng một số phát hiện lâm sàng nhất định thường liên quan đến tình trạng này, đặc biệt khi chúng xuất hiện cùng lúc (bảng 1). (Xem thêm ‘Các dấu hiệu cảnh báo tiềm tàng’ ở dưới.)

Những lưu ý trong thực hành lâm sàng

Tiếp cận chăm sóc lấy sự chữa lành làm trung tâm (healing-centered approach) là phù hợp cho tất cả vị thành niên, không chỉ riêng những đối tượng đã được xác định là nạn nhân của bạo lực. Các nạn nhân vị thành niên của ARA có thể không tự nhận diện mình là nạn nhân hoặc chưa sẵn sàng chia sẻ về tình trạng này. Quyền riêng tư và bảo mật thông tin đặc biệt quan trọng đối với thanh thiếu niên gặp phải ARA, tuy nhiên cần cân bằng điều này với an toàn của bệnh nhân và các yêu cầu báo cáo bắt buộc theo quy định pháp luật. (Xem thêm ‘Tiếp cận chăm sóc lấy sự chữa lành làm trung tâm’ và ‘Quyền riêng tư và bảo mật thông tin’ ở dưới.)

Đánh giá lấy bệnh nhân làm trung tâm là yếu tố then chốt trong chăm sóc nhạy cảm với sang chấn (trauma-sensitive care). Điều này bao gồm việc cùng ra quyết định, tính dự báo trước, cũng như sự tham gia tự nguyện và có đầy đủ thông tin của bệnh nhân trong suốt quá trình đánh giá. (Xem thêm ‘Đánh giá lấy bệnh nhân làm trung tâm’ ở dưới.)

Tiếp cận và xử trí ARA

Chúng tôi cung cấp giáo dục về các mối quan hệ lành mạnh và tư vấn ngắn gọn về ARA cho tất cả vị thành niên, thay vì chỉ những người tự tiết lộ thông tin. Chúng tôi thường xuyên đặt câu hỏi về ARA, mặc dù phương pháp tiếp cận sẽ thay đổi tùy theo tình huống lâm sàng (ví dụ: khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo (bảng 1)). Trước khi tiến hành bất kỳ đánh giá trực tiếp nào, chúng tôi cung cấp cho tất cả bệnh nhân thông tin/tài liệu về các mối quan hệ lành mạnh/không lành mạnh và các dịch vụ hỗ trợ cho nạn nhân của ARA, bao gồm cả bạo lực và khai thác tình dục (ví dụ: thẻ an toàn từ Futures Without Violence, trong đó có các đường dây nóng miễn phí về ARA và các vấn đề an toàn khác). (Xem thêm ‘Giáo dục phổ quát và hướng dẫn dự phòng’, ‘Hỏi thăm phổ quát’ và ‘Cung cấp nguồn lực phổ quát’ ở dưới.)

Có thể áp dụng các hướng dẫn sau nếu bệnh nhân tiết lộ việc bị ngược đãi (xem ‘Xử trí khi bệnh nhân tiết lộ’ ở dưới):

• Khẳng định với bệnh nhân rằng bạn tin họ và việc bị ngược đãi không phải lỗi của họ
• Ưu tiên xử lý các vấn đề y tế mà bệnh nhân nêu ra là lý do đến thăm khám
• Giải thích rõ ràng về giới hạn của việc bảo mật thông tin và những thông tin nào cần phải chia sẻ với các cơ quan chức năng bên ngoài
• Thiết lập kế hoạch an toàn thông qua tham vấn với chuyên gia hỗ trợ nạn nhân (ưu tiên nếu có), chuyên gia sức khỏe tâm thần và/hoặc nhân viên công tác xã hội
• Đảm bảo bệnh nhân có thể tiếp cận chăm sóc liên tục; xác định phương thức bảo mật để bệnh nhân nhận kết quả xét nghiệm
• Kết nối bệnh nhân với bác sĩ tâm lý để đánh giá chi tiết nhằm xác định nhu cầu điều trị cụ thể
• Xác nhận bệnh nhân đã được kết nối với các nguồn lực và dịch vụ để giải quyết các nhu cầu đa dạng (ví dụ: thực phẩm, nơi ở, giáo dục)