TÓM TẮT
Giới thiệu – Trẻ em ở mọi lứa tuổi đều có những nỗi sợ hãi nhất định trong cuộc đời. Trẻ đặc biệt dễ tiếp nhận nỗi sợ từ cha mẹ hoặc người chăm sóc. Hầu hết các nỗi sợ ở trẻ em là bình thường, chỉ mang tính tạm thời và sẽ tự biến mất theo thời gian. Tuy nhiên, một số nỗi sợ có thể là triệu chứng của rối loạn lo âu. Rối loạn lo âu nằm trong số những rối loạn tâm thần phổ biến nhất ở trẻ em và trẻ vị thành niên (bảng 1). (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Thuật ngữ – Nỗi sợ và lo âu ở trẻ em nằm trên một dải liên tục, trong đó ám ảnh sợ hãi (phobias) là mức độ nghiêm trọng nhất, khi các triệu chứng đi kèm với sự suy giảm chức năng sinh hoạt hàng ngày. (Xem thêm phần ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)
Nỗi sợ là một cảm xúc khó chịu bao gồm các thành phần nhận thức, hành vi và sinh lý, xuất hiện để đáp ứng với một mối nguy hiểm có thật hoặc trong tưởng tượng. (Xem thêm phần ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)
Ám ảnh sợ hãi là trạng thái kinh sợ dai dẳng và cưỡng chế, luôn bị ám ảnh bởi đối tượng hoặc tình huống gây sợ hãi, làm ảnh hưởng đến khả năng hoạt động bình thường của trẻ. Nỗi kinh sợ này không tương xứng với mức độ nguy hiểm thực tế và dẫn đến hành vi né tránh tác nhân gây sợ.
Biểu hiện lâm sàng – Nỗi sợ ở trẻ em biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Các triệu chứng sinh lý bao gồm nhịp tim nhanh, run rẩy, khó thở, chóng mặt hoặc choáng váng. Trẻ nhỏ có thể khóc, ăn vạ hoặc bám chặt lấy cha mẹ, người chăm sóc. Trẻ lớn hơn có thể xuất hiện các than phiền về triệu chứng thực thể hoặc cố gắng né tránh đối tượng, tình huống gây sợ hãi. (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Diễn tiến bệnh – Mọi trẻ em đều trải qua những nỗi sợ hãi tại một thời điểm nào đó trong đời. Hầu hết các nỗi sợ này chỉ mang tính tạm thời và tự thuyên giảm theo thời gian như một phần của quá trình phát triển điển hình. Những nỗi sợ không được đối mặt có thể kéo dài dai dẳng. Các nghiên cứu dài hạn về trẻ em mắc ám ảnh sợ hãi đặc hiệu còn hạn chế; những dữ liệu hiện có cho thấy tiên lượng dài hạn khả quan. Theo quy tắc chung, rối loạn lo âu càng nặng và mức độ suy giảm chức năng càng lớn thì khả năng kéo dài càng cao. (Xem thêm phần ‘Diễn tiến bệnh’ ở dưới.)
Chiến lược xử trí – Chúng tôi đề xuất ban đầu nên quản lý các nỗi sợ thông qua việc trấn an, giáo dục, trải nghiệm và/hoặc khám phá thông qua trò chơi thay vì các phương pháp điều trị khác (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm phần ‘Chiến lược xử trí’ ở dưới.)
Những trẻ có nỗi sợ lan tỏa sang các đối tượng hoặc tình huống khác, đi kèm với suy giảm chức năng và/hoặc không đáp ứng với điều trị ban đầu có thể được hưởng lợi từ việc đánh giá và điều trị bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần nhi khoa. Việc điều trị bằng thuốc và tâm lý trị liệu cho rối loạn lo âu ở trẻ em được thảo luận trong các phần riêng biệt. (Xem thêm phần ‘Chiến lược xử trí’ ở dưới, cùng với “Rối loạn lo âu ở trẻ em và trẻ vị thành niên: Tổng quan về điều trị” và “Rối loạn lo âu ở trẻ em và trẻ vị thành niên: Liệu pháp nhận thức – hành vi”.)