Giảm liều và ngừng thuốc (Deprescribing)

TÓM TẮT

Định nghĩa – “Ngưng thuốc có kế hoạch” (deprescribing) là quá trình rút dần các loại thuốc dưới sự giám sát của nhân viên y tế, nhằm quản lý tình trạng đa thuốc và cải thiện kết cục điều trị 1. Quá trình này bao gồm việc rà soát toàn diện danh mục thuốc của bệnh nhân để ngưng hoặc giảm liều một cách hệ thống đối với những thuốc có tỷ lệ lợi ích/nguy cơ không thuận lợi, hoặc tập trung vào các thuốc có nguy cơ cao cụ thể. (Xem thêm ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

Mục tiêu của việc ngưng thuốc – Các mục tiêu phổ biến bao gồm giảm gánh nặng thuốc tổng thể, giảm nguy cơ gặp các hội chứng lão khoa như té ngã và suy giảm nhận thức, đồng thời cải thiện các kết cục sức khỏe chung như giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong. (Xem thêm ‘Mục tiêu của việc ngưng thuốc’ ở dưới.)

Đặc điểm bệnh nhân – Những đối tượng là mục tiêu ưu tiên cho việc ngưng thuốc bao gồm bệnh nhân đa thuốc, đa bệnh lý, suy giảm chức năng thận, trong giai đoạn chuyển giao chăm sóc, không tuân thủ điều trị, tiên lượng sống ngắn, cao tuổi, suy yếu hoặc sa sút trí tuệ. (Xem thêm ‘Đặc điểm bệnh nhân’ ở dưới.)

Thuốc mục tiêu – Các thuốc thường bị lạm dụng hoặc thuốc có nguy cơ cao là những đối tượng ưu tiên để ngưng thuốc (bảng 1). (Xem thêm ‘Thuốc’ ở dưới.)

Hiện có các thông tin chi tiết về việc ngưng sử dụng một số nhóm thuốc cụ thể, bao gồm: benzodiazepines và các thuốc đồng vận thụ thể benzodiazepine, thuốc ức chế bơm proton (PPIs), thuốc an thần kinh, thuốc hạ đường huyết, thuốc ức chế cholinesterase và memantine, thuốc chống trầm cảm, và các thuốc hạ huyết áp. (Xem thêm ‘Ngưng các thuốc cụ thể’ ở dưới.)

Tiếp cận từng bước – Việc ngưng thuốc đạt hiệu quả cao nhất khi thực hiện theo quy trình từng bước, bao gồm: trao đổi với bệnh nhân và thu thập thông tin, xác định và quyết định loại thuốc cần ngưng, sau đó triển khai kế hoạch ngưng thuốc kết hợp theo dõi và tái khám (bảng 3). (Xem thêm ‘Tiếp cận từng bước’ ở dưới.)

Giảm liều dần (Tapering) – Giảm liều dần là chiến lược phù hợp cho nhiều loại thuốc. Phương pháp này giúp giảm nguy cơ xảy ra các phản ứng ngưng thuốc bất lợi (ADWRs), hỗ trợ xác định liều hiệu quả thấp nhất cho những bệnh nhân không thể ngưng thuốc hoàn toàn, và khuyến khích bệnh nhân kiên trì ngưng thuốc dài hạn bằng cách tăng mức độ thoải mái và sự sẵn lòng phối hợp. Một số loại thuốc có khả năng gây phản ứng ngưng thuốc bất lợi (ADWRs) cao nếu dừng đột ngột (bảng 2). (Xem thêm ‘Giảm liều dần’ ở dưới.)

Ra quyết định chia sẻ – Việc cùng bệnh nhân ra quyết định là yếu tố then chốt để ngưng thuốc thành công, trong đó cần thống nhất về mục tiêu và nguyện vọng của người bệnh. Sự giao tiếp hiệu quả là cần thiết không chỉ giữa bệnh nhân và bác sĩ, mà còn giữa các nhân viên y tế với nhau (bảng 3). (Xem thêm ‘Ra quyết định chia sẻ’ ở dưới.)

Rào cản – Nhiều rào cản thường gặp khi ngưng thuốc như sự e ngại của bệnh nhân, việc quản lý chăm sóc phân tán giữa nhiều nhà cung cấp, khó khăn trong việc nhận diện thuốc cần ngưng và sự trì trệ lâm sàng (clinical inertia) có thể được giải quyết thông qua giao tiếp, giáo dục và các chiến lược hỗ trợ khác. (Xem thêm ‘Các rào cản thường gặp và chiến lược khắc phục’ ở dưới.)

Nguồn hỗ trợ – Có rất nhiều nguồn tài liệu và công cụ được phát triển để hỗ trợ nhân viên y tế trong việc ngưng thuốc, chẳng hạn như các khung hướng dẫn chung và hướng dẫn ngưng thuốc cho từng loại thuốc cụ thể. (Xem thêm ‘Nguồn hỗ trợ ngưng thuốc’ ở dưới.)