Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh của nhiễm Listeria monocytogenes

TÓM TẮT

Vi sinh học − Listeria monocytogenes là trực khuẩn Gram dương, hiếu khí và kỵ khí tùy tiện, có đặc điểm di động kiểu nhào lộn (tumbling motility) đặc trưng khi quan sát dưới kính hiển vi quang học (video 1 và hình 1). Khi nhuộm Gram, Listeria có thể trông giống phế cầu (song cầu) hoặc trực khuẩn Corynebacterium, hoặc có thể nhuộm Gram biến đổi và dễ nhầm lẫn với các loài Haemophilus. (Xem chi tiết tại phần ‘Vi sinh học’ ở dưới.)

Cơ chế bệnh sinh − Môi trường sống chính của Listeria là đất và các chất thực vật phân hủy. Hầu hết các trường hợp nhiễm Listeria ở người trưởng thành được cho là do nuốt phải vi khuẩn qua đường miệng, sau đó vi khuẩn xâm nhập qua niêm mạc ruột và gây nhiễm trùng hệ thống (video 2). (Xem chi tiết tại phần ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Dịch tễ học

• Yếu tố thuận lợi − Hầu hết các trường hợp nhiễm Listeria xâm lấn hệ thống xảy ra ở những cá thể có một hoặc nhiều yếu tố thuận lợi. Các yếu tố này bao gồm: thai kỳ, điều trị bằng glucocorticoid, hoặc các tình trạng và phác đồ điều trị ức chế miễn dịch khác. Phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong tam cá nguyệt thứ ba, đặc biệt nhạy cảm và chiếm tới một phần ba số ca báo cáo. Điều trị bằng glucocorticoid là yếu tố thuận lợi quan trọng nhất ở bệnh nhân không mang thai. Viêm dạ dày ruột lẻ tẻ là một bệnh lý không phổ biến. (Xem chi tiết tại phần ‘Yếu tố thuận lợi’ ở dưới.)

• Bệnh lẻ tẻ − Phần lớn các trường hợp (95% theo báo cáo từ Mạng lưới Giám sát Chủ động các Bệnh truyền qua Thực phẩm – Foodborne Diseases Active Surveillance Network) là lẻ tẻ. Nguồn nhiễm trong các ca lẻ tẻ thường không rõ ràng, nhưng đa số được cho là thứ phát sau khi ăn thực phẩm ô nhiễm. Vi khuẩn này có thể tồn tại và nhân lên ở nhiệt độ tủ lạnh cũng như trong một dải pH rộng; do đó, ngay cả một lượng nhỏ tạp nhiễm cũng có thể gây bệnh. (Xem chi tiết tại phần ‘Bệnh lẻ tẻ’ ở dưới.)

• Bùng phát qua đường thực phẩm − Các đợt bùng phát bệnh listeriosis qua đường thực phẩm đã được mô tả liên quan đến nhiều loại thực phẩm khác nhau, bao gồm thịt chế biến sẵn/thịt nguội, xúc xích, phô mai mềm, pâté và nông sản tươi sống (bảng 2). (Xem chi tiết tại phần ‘Dịch tễ thực phẩm và các đợt bùng phát’ ở dưới.)