Chàm tổ đỉa cấp tính (chàm lòng bàn tay chân)

TÓM TẮT

Dịch tễ học và yếu tố nguy cơ – Chàm lòng bàn tay bàn chân cấp tính (còn được gọi là “chàm tổ đỉa” hoặc “pompholyx”) là một bệnh lý phát ban tái phát, tương đối ít gặp, ảnh hưởng đến lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc cả hai. Bệnh thường gặp nhất ở người trẻ tuổi và phổ biến hơn ở nữ giới. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tiền sử viêm da cơ địa, tiếp xúc với các chất gây kích ứng và dị ứng, và việc điều trị bằng immunoglobulin tĩnh mạch. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – Chàm tổ đỉa đặc trưng bởi sự xuất hiện đột ngột của các mụn nước gây ngứa dữ dội ở lòng bàn tay (hình 2E), lòng bàn chân hoặc các mặt bên của ngón tay (hình 1A). Các mụn nước tồn tại trong vài tuần, sau đó khô dần và khỏi sau khi bong vảy. Các đợt cấp có thể tái phát theo chu kỳ từ 3 đến 4 tuần, kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Việc chẩn đoán chàm tổ đỉa thường dựa trên hình thái và vị trí của tổn thương, các triệu chứng và tiền sử bệnh. Đối với một số bệnh nhân có bệnh lý kháng trị, phương pháp test áp (patch testing) có giá trị trong việc xác định xem có thành phần viêm da tiếp xúc dị ứng đi kèm hay không. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt với chàm tổ đỉa bao gồm: nấm da dạng bọng nước (hình 6B), phản ứng nấm da (dermatophytid reaction) (hình 9), chốc bọng nước, nhiễm herpes simplex (hình 10), viêm da tiếp xúc dị ứng (hình 5A) và bệnh vảy nến mủ lòng bàn tay bàn chân (hình 11A-B). (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Xử trí

• Biện pháp chung – Tránh tiếp xúc với các chất kích ứng hoặc các yếu tố làm trầm trọng thêm bệnh là điều quan trọng đối với hầu hết bệnh nhân chàm tổ đỉa. (Xem thêm phần ‘Biện pháp chung’ ở dưới.)
• Bệnh mức độ nhẹ đến trung bình – Đối với những bệnh nhân chàm tổ đỉa mức độ nhẹ đến trung bình (hình 2A, 2C-E) không đáp ứng với các biện pháp chung (xem ‘Biện pháp chung’ ở dưới), chúng tôi đề xuất sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ cường độ rất mạnh hoặc cường độ mạnh (nhóm 1 đến 3 (bảng 1)) thay vì các tác nhân bôi tại chỗ khác (Khuyến cáo 2C). Corticosteroid bôi được sử dụng 2 lần/ngày trong vòng 2 đến 4 tuần. Dạng thuốc mỡ được ưu tiên hơn các dạng bào chế khác. Tacrolimus bôi là một lựa chọn thay thế cho những bệnh nhân muốn tránh sử dụng corticosteroid bôi kéo dài. (Xem thêm phần ‘Bệnh mức độ nhẹ đến trung bình’ ở dưới.)
• Bệnh mức độ nặng – Ngoài các biện pháp chung đã nêu trên, chúng tôi đề xuất một liệu trình ngắn corticosteroid đường uống để điều trị chàm tổ đỉa mức độ nặng (Khuyến cáo 2C). Điều trị bắt đầu với prednisone 40 đến 60 mg/ngày trong một tuần. Liều lượng có thể giảm 50% trong 5 đến 7 ngày tiếp theo, sau đó giảm dần và ngưng thuốc trong 2 tuần kế tiếp. (Xem thêm phần ‘Bệnh mức độ nặng’ ở dưới.)
• Bệnh kháng trị

  Đối với những bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng của chàm tổ đỉa nhưng không đáp ứng hoặc không được kiểm soát đầy đủ sau 2 đến 4 tuần điều trị bằng corticosteroid bôi cường độ mạnh hoặc corticosteroid toàn thân, có thể cần đánh giá chẩn đoán chuyên sâu hơn để xác nhận hoặc loại trừ chẩn đoán. (Xem thêm phần ‘Đánh giá chẩn đoán bổ sung’ ở dưới.)

  Với những bệnh nhân chàm tổ đỉa kháng trị đã được xác định, chúng tôi đề xuất liệu pháp ánh sáng bằng psoralen (uống hoặc bôi) kết hợp với tia cực tím A (PUVA) hoặc liệu pháp tia cực tím B dải hẹp (NBUVB) thay vì sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch toàn thân (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm phần ‘Liệu pháp ánh sáng’ ở dưới.)

  Alitretinoin đường uống, một loại retinoid toàn thân được phê duyệt để điều trị chàm tay mãn tính kháng trị tại Vương quốc Anh, Châu Âu và Canada (nhưng chưa có sẵn tại Hoa Kỳ), có thể là một phương pháp thay thế cho liệu pháp ánh sáng đối với bệnh nhân chàm tổ đỉa kháng trị.

  Dupilumab và các thuốc ức chế Janus kinase (JAK) có thể là những lựa chọn phù hợp cho một số trường hợp khó điều trị. (Xem thêm phần ‘Liệu pháp toàn thân’ ở dưới.)