Viêm da ứ trệ

TÓM TẮT

Sinh lý bệnh – Viêm da ứ trệ (hoặc chàm ứ trệ) là một bệnh lý viêm da thường gặp ở vùng cẳng chân, gây ra bởi tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch. Nguyên nhân dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch bao gồm rối loạn chức năng van tĩnh mạch, tắc nghẽn dòng chảy tĩnh mạch và suy giảm chức năng “bơm tĩnh mạch”. Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch gây ra những biến đổi trong lớp trung bì, bao gồm giãn mao mạch kèm theo bao fibrin, lắng đọng hemosiderin, tích tụ đại thực bào và các tế bào viêm khác, dẫn đến viêm mãn tính và thay đổi cấu trúc da phía trên. (Xem thêm phần ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm da ứ trệ bao gồm phù, thay đổi da do viêm và dinh dưỡng, ngứa và tăng sắc tố. Các biểu hiện của bệnh tĩnh mạch giai đoạn tiến triển hơn bao gồm xơ cứng da mỡ (hình 6B), phù bạch huyết và loét da. (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Biến chứng – Quá mẫn tiếp xúc và nhiễm trùng thứ phát là những biến chứng thường gặp của viêm da ứ trệ. Cần nghi ngờ quá mẫn tiếp xúc ở những bệnh nhân có biểu hiện không điển hình hoặc không đáp ứng với điều trị viêm da ứ trệ phù hợp. (Xem thêm phần ‘Quá mẫn tiếp xúc’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán viêm da ứ trệ dựa trên hình ảnh lâm sàng của tổn thương da (dao động từ ban đỏ, bong vảy, tăng sắc tố đến phù, trợt và đóng vảy) (hình 1A, 1C, 1F); tiền sử suy tĩnh mạch; và các dấu hiệu lâm sàng khác của suy tĩnh mạch mãn tính, bao gồm giãn tĩnh mạch, phù ấn lõm và tăng sắc tố (hình 2). Đối với những bệnh nhân có biểu hiện không điển hình hoặc tổn thương đơn độc, sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học có thể giúp xác định chẩn đoán và/hoặc loại trừ các bệnh lý da liễu khác hoặc ung thư da. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Xử trí (sơ đồ 1)

Liệu pháp nén – Liệu pháp nén, bằng hệ thống băng ép hoặc vớ áp lực, là lựa chọn điều trị bảo tồn hàng đầu cho viêm da ứ trệ và bệnh tĩnh mạch mãn tính cơ bản. Băng ép và băng Unna do nhân viên y tế được đào tạo thực hiện sẽ mang lại hiệu quả cho bệnh nhân trong giai đoạn bệnh cấp tính, nặng, kết hợp với các liệu pháp điều trị tại chỗ. (Xem “Liệu pháp nén trong điều trị suy tĩnh mạch mãn tính”.)

Giai đoạn cấp – Đối với bệnh nhân viêm da ứ trệ có biểu hiện ban đỏ, ngứa, mụn nước và rỉ dịch, chúng tôi đề xuất sử dụng corticosteroid tại chỗ thay vì các tác nhân kháng viêm tại chỗ khác (Khuyến cáo 2C). Có thể sử dụng corticosteroid cường độ mạnh hoặc trung bình (nhóm 3 và 4 (bảng 2)) dạng thuốc mỡ, bôi 1-2 lần/ngày trong 1-2 tuần lên vùng da tổn thương. Có thể sử dụng băng ướt kết hợp với corticosteroid tại chỗ cho bệnh nhân chàm tiết dịch và đóng vảy. Các chất dưỡng ẩm ít gây kích ứng (ví dụ: petroleum jelly) có thể dùng nhiều lần trong ngày để cải thiện tình trạng khô da và ngứa. (Xem thêm phần ‘Corticosteroid tại chỗ’ ở dưới.)

Bệnh kháng trị – Những bệnh nhân có triệu chứng kéo dài hoặc trầm trọng hơn dù đã điều trị ban đầu phù hợp cần được đánh giá xem có kèm theo viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc nhiễm trùng chồng lấp hay không. (Xem thêm phần ‘Bệnh kháng trị’ ở dưới.)

Bệnh nhân kèm viêm da tiếp xúc dị ứng – Đối với bệnh nhân xác định có viêm da tiếp xúc dị ứng đồng thời, chúng tôi đề xuất một liệu trình ngắn corticosteroid toàn thân (ví dụ: prednisone 20 đến 40 mg/ngày trong 5 đến 7 ngày) (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm phần ‘Đánh giá và điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng’ ở dưới.)

Bệnh nhân nhiễm trùng thứ phát – Đối với bệnh nhân nhiễm trùng nông (chốc hóa), chúng tôi đề xuất sử dụng mupirocin tại chỗ vì ít có khả năng gây mẫn cảm da (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm phần ‘Đánh giá và điều trị nhiễm trùng thứ phát’ ở dưới và “Bệnh chốc”.)

Đối với bệnh nhân có dấu hiệu lâm sàng của viêm mô tế bào (ví dụ: ban đỏ và phù tăng cấp, đau và sốt (hình 2)), cần chỉ định kháng sinh toàn thân. Trong khi chờ kết quả nuôi cấy, liệu pháp điều trị kinh nghiệm nên bao phủ Streptococcus nhóm B, Staphylococcus aureus kháng methicillin (MRSA) và các liên cầu khuẩn beta-tan khác. (Xem “Viêm mô tế bào cấp tính và viêm quầng ở người lớn: Điều trị”.)

Chỉ định chuyển chuyên khoa – Chuyển đến chuyên gia mạch máu được chỉ định cho những bệnh nhân viêm da ứ trệ không đáp ứng với liệu pháp da liễu và nén phù hợp. Hội chẩn chuyên khoa truyền nhiễm được đặt ra cho những bệnh nhân nhiễm trùng không điển hình hoặc nghiêm trọng. (Xem thêm phần ‘Chỉ định chuyển chuyên khoa’ ở dưới.)