Rách sụn viền phía trên từ trước ra sau (rách SLAP)

TÓM TẮT

Định nghĩa, cơ sinh học và dịch tễ học – Rách sụn viền trên từ trước ra sau (SLAP) là một tổn thương đặc thù ở phần trên của sụn viền ổ chảo, lan rộng từ phía trước ra phía sau theo hình cung. Tổn thương SLAP thường gặp ở các vận động viên ném bóng hoặc những người lao động thường xuyên thực hiện các hoạt động đưa tay quá đầu. Nguyên nhân gây rách SLAP là do lực kéo ly tâm mạnh tác động lên gân dài cơ nhị đầu; đối với vận động viên ném bóng, tổn thương xảy ra do áp lực mãn tính lên sụn viền khi khớp vai bị dạng và xoay ngoài mạnh (ví dụ: tư thế chuẩn bị ném – cocking position). Rách SLAP thường đi kèm với các bệnh lý khớp vai khác. (Xem thêm ‘Dịch tễ học, phân loại và yếu tố nguy cơ’ và ‘Giải phẫu và cơ sinh học’ ở dưới.)

Bệnh sử – Bệnh nhân thường có các triệu chứng mơ hồ. Trong các trường hợp do quá tải, bệnh nhân thường than phiền về tình trạng đau vùng vai trước. Vận động viên hoặc người lao động có thể gặp tình trạng lục khục (clicking) từng đợt hoặc các triệu chứng cơ học tương tự, đặc biệt khi cánh tay ở tư thế chuẩn bị ném. Các vận động viên thường xuyên đưa tay quá đầu có thể nhận thấy sự sụt giảm chức năng hoặc vận tốc ném. Các trường hợp chấn thương cấp tính có thể liên quan đến việc ngã chống tay hoặc lực kéo cánh tay đột ngột (ví dụ: nhấc một vật nặng với chuyển động giật mạnh). (Xem thêm ‘Bệnh sử’ ở dưới.)

Khám lâm sàng – Việc thăm khám khớp vai và chi trên bị tổn thương cần bao gồm đánh giá tầm vận động, sức cơ và chức năng thần kinh mạch máu cơ bản. Cần sờ nắn gân nhị đầu đoạn gần; điểm đau khu trú gợi ý tổn thương gân. Các nghiệm pháp đặc hiệu để phát hiện tổn thương SLAP nên được thực hiện với mục đích xác định nhu cầu chụp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hoặc can thiệp phẫu thuật. Có nhiều test chẩn đoán rách SLAP, chúng tôi đề xuất các nghiệm pháp sau:

• Nghiệm pháp trượt trước (Anterior glide test) (video 7)
• Nghiệm pháp xoay nén (Compression rotation test) (video 2)
• Nghiệm pháp nén chủ động (O’Brien test) (hình ảnh 2)
• Nghiệm pháp Crank (Crank test) (video 1)
• Nghiệm pháp Speed (Speed test) (video 3) (xem ‘Khám lâm sàng’ ở dưới)

Chẩn đoán hình ảnh – Tất cả các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh dùng để chẩn đoán rách SLAP đều có những hạn chế, khiến việc chẩn đoán xác định trở nên khó khăn. Tùy thuộc vào bệnh cảnh lâm sàng và phương hướng điều trị dự kiến, không nhất thiết phải thực hiện các chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để thiết lập chẩn đoán. Chụp cộng hưởng từ khớp (MRA) là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính xác nhất. X-quang quy ước không thể chẩn đoán rách SLAP nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc xác định các tổn thương phối hợp và thường được chỉ định cho hầu hết bệnh nhân. (Xem thêm ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Rách SLAP thường liên quan đến các bệnh lý vai khác, điều này có thể gây khó khăn cho chẩn đoán. Một số chẩn đoán về vai phổ biến có thể bị nhầm lẫn với rách SLAP đã được thảo luận trong bài, cùng với các đặc điểm quan trọng để phân biệt, bao gồm: rách hoặc bệnh lý gân chóp xoay, hội chứng chèn ép vai, bệnh lý hoặc rách gân cơ nhị đầu. (Xem thêm ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán xác định rách SLAP đòi hỏi phải soi khớp hoặc chụp MRA, nhưng những phương pháp này thường không cần thiết. Chẩn đoán lâm sàng là đủ nếu bệnh nhân không có chỉ định phẫu thuật, bệnh sử và kết quả khám lâm sàng gợi ý mạnh mẽ, đồng thời các chẩn đoán phân biệt quan trọng khác (ví dụ: rách chóp xoay) đã được loại trừ thông qua thăm khám và siêu âm. (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Chỉ định chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình – Do những thách thức trong việc xác định chẩn đoán và lựa chọn phương pháp quản lý tối ưu, trong hầu hết các trường hợp, chúng tôi đề xuất chuyển bệnh nhân đến chuyên khoa chấn thương chỉnh hình trước khi thực hiện các chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu (ví dụ: MRA) khi nghi ngờ tổn thương SLAP. Chuyên gia tư vấn lý tưởng là bác sĩ chấn thương chỉnh hình có đào tạo chuyên sâu về phẫu thuật vai. Việc hạn chế chụp hình ảnh chuyên sâu đặc biệt quan trọng ở những bệnh nhân không phù hợp để phẫu thuật. (Xem thêm ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình’ ở dưới.)

Những bệnh nhân đã hoàn tất chương trình phục hồi chức năng toàn diện nhưng vẫn tiếp tục bị đau vai gây suy giảm chức năng cần được chuyển chuyên khoa.

Điều trị – Việc quản lý rách SLAP tùy thuộc vào độ tuổi, mức độ hoạt động của bệnh nhân và loại rách. Đối với hầu hết bệnh nhân rách SLAP, chúng tôi đề xuất điều trị bảo tồn (Khuyến cáo 2C), do thời gian hồi phục sau phẫu thuật kéo dài (thường từ 6 đến 12 tháng) và những hạn chế của điều trị ngoại khoa, đặc biệt là ở bệnh nhân lớn tuổi. Các vận động viên ném bóng/vận động viên chuyên nghiệp hoặc bệnh nhân có yêu cầu công việc cao liên quan đến hoạt động đưa tay quá đầu thường xuyên nên được chuyển đến bác sĩ phẫu thuật chấn thương chỉnh hình. Trong các trường hợp này và bất cứ khi nào cân nhắc phẫu thuật, tốt nhất nên tham vấn bác sĩ chấn thương chỉnh hình có kinh nghiệm trong điều trị tổn thương SLAP. (Xem thêm ‘Điều trị’ ở dưới.)