TÓM TẮT
Việc đánh giá đau và chấn thương vai được thảo luận chi tiết hơn trong một phần riêng. (Xem “Đánh giá chấn thương vai cấp tính ở trẻ em và thanh thiếu niên”.)
Trước hết, lâm sàng viên cần loại trừ các tình trạng đe dọa tính mạng, bao gồm chấn thương khớp ức đòn và đau chuyển vùng từ các tổn thương nghiêm trọng ở cột sống cổ, ngực hoặc bụng. (Xem ‘Các tình trạng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng’ ở dưới.)
Sau khi đã loại trừ các nguyên nhân ngoại lai quan trọng gây đau vai, việc khai thác bệnh sử kỹ lưỡng, thăm khám lâm sàng và trong hầu hết các trường hợp là chụp X-quang sẽ giúp xác định nguyên nhân cụ thể. Khác với bệnh nhân lớn tuổi, vận động viên trẻ có nguy cơ gãy xương cao hơn, do đó X-quang quy ước thường được chỉ định.
Tiếp cận chẩn đoán được trình bày trong sơ đồ (Sơ đồ 1). Các dấu hiệu lâm sàng của từng bệnh lý cụ thể đã được thảo luận theo chẩn đoán ở trên và được trình bày chi tiết hơn trong phần riêng. (Xem “Đánh giá chấn thương vai cấp tính ở trẻ em và thanh thiếu niên”.)
TỔNG KẾT VÀ KHUYẾN NGHỊ
- Giải phẫu – Chẩn đoán và điều trị chấn thương vai ở vận động viên trẻ khác với người lớn do khả năng gãy xương cao hơn vì hệ xương chưa trưởng thành. (Xem ‘Giải phẫu lâm sàng’ ở dưới.)
- Nguyên nhân chấn thương – Các nguyên nhân chấn thương quan trọng gây đau và tổn thương vai cấp tính được trình bày trong bảng (Bảng 3). (Xem ‘Nguyên nhân chấn thương’ ở dưới.)
- Các tình trạng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng – Các nguyên nhân đe dọa tính mạng gây đau vai sau chấn thương bao gồm trật khớp ức đòn ra sau và đau chuyển vùng từ một tổn thương nghiêm trọng tiềm ẩn ở vùng cổ, bụng hoặc cơ tim. Gãy xương bệnh lý là tình trạng nghiêm trọng hơn so với các chấn thương đơn thuần trên một khớp vai bình thường trước đó. (Xem ‘Các tình trạng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng’ ở dưới.)
- Các tình trạng thường gặp – Các nguyên nhân gây đau vai thường gặp sau chấn thương bao gồm dập phần mềm nông, gãy xương đòn và gãy đầu trên xương cánh tay, trật khớp vai (khớp ổ chảo – cánh tay) và tổn thương khớp cùng đòn. (Xem ‘Các tình trạng thường gặp’ ở dưới.)
- Các tình trạng khác – Gãy xương bả vai thường xảy ra sau một cú va đập mạnh trực tiếp vào phía trước hoặc phía sau vai và hiếm khi liên quan đến chấn thương thể thao. (Xem ‘Các tình trạng khác’ ở dưới.)
- Tiếp cận chẩn đoán – Ở trẻ em và thanh thiếu niên, trước hết lâm sàng viên cần loại trừ các tình trạng đe dọa tính mạng, bao gồm chấn thương khớp ức đòn và đau chuyển vùng từ các tổn thương nghiêm trọng ở cột sống cổ, ngực hoặc bụng. Sau khi đã loại trừ các nguyên nhân ngoại lai quan trọng gây đau vai, việc khai thác bệnh sử kỹ lưỡng, thăm khám lâm sàng và trong hầu hết các trường hợp là chụp X-quang sẽ giúp xác định nguyên nhân cụ thể. Khác với bệnh nhân lớn tuổi, vận động viên trẻ có nguy cơ gãy xương cao hơn, do đó X-quang quy ước thường được chỉ định. (Xem ‘Tiếp cận chẩn đoán’ ở dưới.)