Gãy đầu trên xương cẳng tay ở trẻ em

TÓM TẮT

Thuật ngữ – Gãy đầu trên cẳng tay, được xem là một loại gãy vùng khuỷu, bao gồm gãy chỏm và cổ xương quay, gãy mỏm khuỷu và mỏm vẹt xương trụ, và gãy Monteggia (Hình 1). (Xem phần ‘Thuật ngữ’ ở dưới.)

Cơ chế chấn thương – Trẻ gãy đầu trên cẳng tay thường có tiền sử ngã chống tay, chịu lực tác động dạng vẹo ngoài (valgus) hoặc vẹo trong (varus) lên cẳng tay (Hình 14) hoặc ngã khi khuỷu tay đang gấp (Hình 12). (Xem phần ‘Cơ chế chấn thương’, ‘Cơ chế chấn thương’ và ‘Cơ chế chấn thương’ ở dưới.)

Chẩn đoán hình ảnh – Bệnh nhân gãy cẳng tay cần được chụp X-quang quy ước tư thế thẳng (AP) và nghiêng chuẩn của vùng cẳng tay bị thương, bao gồm cả cổ tay, cẳng tay và vùng xa xương cánh tay. Có thể cần chụp thêm các tư thế chếch của khuỷu để đánh giá các loại gãy đặc thù (ví dụ: gãy cổ xương quay hoặc gãy mỏm vẹt) (Hình 2). Nhiều trẻ gãy đầu trên xương quay hoặc xương trụ thường kèm theo một tổn thương gãy khác ở vùng khuỷu hoặc cổ tay. (Xem phần ‘Đánh giá X-quang’ ở dưới.)

Với những bệnh nhân có biến dạng rõ rệt hoặc nghi ngờ cao gãy di lệch, nên thực hiện giảm đau (ví dụ: fentanyl xịt mũi hoặc morphine tĩnh mạch) và nẹp cố định trước khi tiến hành chụp X-quang. Trong các trường hợp khác, dùng đai treo thường cung cấp đủ sự hỗ trợ cho các ca gãy không di lệch và giúp việc chụp X-quang dễ dàng hơn. (Xem “Gãy đầu dưới cẳng tay ở trẻ em: Xử trí ban đầu”, phần ‘Giảm đau và bất động’.)

Điều trị ban đầu – Đối với trẻ có tuần hoàn ngoại vi ổn định, điều trị ban đầu bao gồm kiểm soát đau và bất động để ngăn ngừa di lệch thêm của ổ gãy. (Xem phần ‘Giảm đau và bất động’ ở dưới.)

Hội chẩn ngoại chấn thương chỉnh hình – Hội chẩn cấp cứu ngoại chấn thương chỉnh hình được chỉ định cho trẻ gãy đầu trên cẳng tay kèm theo các biến chứng sau (xem ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình’ ở dưới):

• Suy tuần hoàn: Hiếm khi những trẻ này cần nắn kín một phần tại khoa cấp cứu để cố gắng tái lập tuần hoàn ngoại vi. Bệnh nhân có bàn tay lạnh, tím tái dù đã nắn chỉnh cần phẫu thuật thám sát và phục hồi mạch máu cấp cứu. (Xem phần ‘Mất mạch’ ở dưới.)
• Hội chứng chèn ép khoang: Khi được xác nhận bằng đo áp lực khoang, xử trí ngay lập tức cho hội chứng chèn ép khoang cấp nghi ngờ bao gồm việc giải phóng mọi áp lực bên ngoài lên khoang đó. Điều trị triệt để là phẫu thuật mở cân (fasciotomy) để giải áp tất cả các khoang bị ảnh hưởng. (Xem phần ‘Hội chứng chèn ép khoang’ ở dưới.)
• Gãy hở.
• Gãy cẳng tay kèm trật khớp.

Nên hội chẩn bác sĩ chấn thương chỉnh hình nhi (ít nhất là qua điện thoại) cho tất cả các trường hợp gãy đầu trên xương quay và xương trụ ở trẻ em. Cần sự can thiệp kịp thời của phẫu thuật viên chỉnh hình trong quá trình chăm sóc tại khoa cấp cứu đối với các trường hợp sau (xem ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình’ ở dưới):

• Gãy chỏm hoặc cổ xương quay với góc gập trên 30 độ (xem phần ‘Xử trí’ ở dưới).
• Gãy mỏm khuỷu với độ lệch bậc trên 2 mm, di lệch đáng kể, gãy nhiều mảnh, hoặc kèm gãy chỏm/cổ xương quay (xem phần ‘Xử trí’ ở dưới).
• Gãy mỏm vẹt (xem phần ‘Xử trí’ ở dưới).
• Gãy Monteggia (xem phần ‘Gãy Monteggia’ ở dưới).

Chăm sóc sau điều trị – Sau khi được xử trí triệt để tại khoa cấp cứu, trẻ gãy đầu trên cẳng tay cần tái khám với bác sĩ chấn thương chỉnh hình. Thời điểm tái khám tùy thuộc vào loại gãy và phương pháp điều trị đã áp dụng. (Xem phần ‘Hướng xử trí sau điều trị’ ở dưới.)

Chúng tôi khuyến cáo sử dụng ibuprofen thay vì các thuốc opioid đường uống để giảm đau ban đầu tại nhà cho trẻ gãy đầu trên cẳng tay được nắn chỉnh và bất động không phẫu thuật (Khuyến cáo 2B). Một số lâm sàng có thể kê đơn một lượng nhỏ thuốc giảm đau opioid (ví dụ: oxycodone dùng trong 2-3 ngày) để dùng làm thuốc cứu vãn (rescue medication) cho những bệnh nhân không kiểm soát đủ đau bằng ibuprofen. Sau 72 giờ, nếu cơn đau kéo dài cần dùng opioid là chỉ định để đánh giá lại. (Xem phần ‘Kiểm soát đau tại nhà’ ở dưới.)