Nấm da đầu: Xử trí

TÓM TẮT

Tổng quan – Nấm da đầu là tình trạng nhiễm nấm tại vùng da đầu, thường gặp nhất ở trẻ em (hình 1A-F). Phác đồ điều trị nấm da đầu bao gồm phối hợp thuốc kháng nấm đường uống và sử dụng bổ trợ dầu gội kháng nấm. (Xem mục ‘Tổng quan’ và ‘Các biện pháp hỗ trợ’ ở dưới.)

Thời điểm điều trị – Cần khởi động điều trị kháng nấm đường uống cho bệnh nhân nấm da đầu càng sớm càng tốt. Việc trì hoãn điều trị có thể làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh, gây rụng tóc vĩnh viễn và lây lan sang người khác.

Chúng tôi bắt đầu điều trị kháng nấm đường uống ngay khi chẩn đoán nấm da đầu được xác nhận bằng xét nghiệm soi tươi KOH hoặc khi nghi ngờ cao dựa trên biểu hiện lâm sàng. Nhìn chung, không cần chờ kết quả định danh loài nấm mới bắt đầu điều trị. (Xem mục ‘Tổng quan’ ở dưới.)

Lựa chọn thuốc kháng nấm đường uống cho trẻ em – Đối với hầu hết trẻ em, chúng tôi khuyến cáo sử dụng griseofulvin hoặc terbinafine đường uống vì đây là những thuốc được nghiên cứu rộng rãi nhất trong điều trị nấm da đầu (Khuyến cáo 2C) (sơ đồ 1). Các lựa chọn thay thế bao gồm fluconazole và itraconazole đường uống. (Xem mục ‘Các phương pháp điều trị ưu tiên’ và ‘Các liệu pháp thay thế’ ở dưới.)

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn giữa griseofulvin và terbinafine bao gồm:

• Tác nhân gây bệnh nghi ngờ.
• Kinh nghiệm của bác sĩ lâm sàng với một loại thuốc cụ thể.
• Sự ưu tiên về dạng bào chế (chỉ griseofulvin có sẵn dạng hỗn dịch).
• Khả năng tiếp cận thuốc.

Việc điều trị nhiễm Trichophyton tonsurans bằng terbinafine đường uống và điều trị nhiễm Microsporum canis bằng griseofulvin có thể mang lại nhiều lợi thế hơn. Điều này thường định hướng cho sự lựa chọn điều trị ban đầu khi chúng tôi nghi ngờ bệnh nhân nhiễm một trong hai loại nấm này. (Xem mục ‘Vai trò của tác nhân gây bệnh’ ở dưới.)

Trẻ nhũ nhi và người lớn – Đối với trẻ nhũ nhi nhiễm nấm da đầu, chúng tôi đề xuất dùng fluconazole đường uống do đã có nhiều kinh nghiệm sử dụng thuốc này ở đối tượng trẻ nhũ nhi cho các chỉ định khác. Người lớn nhiễm nấm da đầu thường được điều trị bằng terbinafine, itraconazole, fluconazole hoặc griseofulvin. (Xem mục ‘Lựa chọn thuốc kháng nấm đường uống’ và ‘Các đối tượng đặc biệt’ ở dưới.)

Dầu gội kháng nấm hỗ trợ – Chúng tôi khuyên bệnh nhân nấm da đầu đang điều trị bằng thuốc uống nên sử dụng kèm dầu gội có đặc tính kháng nấm (ví dụ: dầu gội selenium sulfide 1% hoặc 2,5%, ciclopirox 1%, hoặc ketoconazole 1% hoặc 2%) ít nhất 2 lần/tuần để giảm thiểu sự phát tán bào tử nấm. (Xem mục ‘Dầu gội kháng nấm’ ở dưới.)

Quản lý người tiếp xúc gần và môi trường sống – Các biện pháp hỗ trợ hữu ích bao gồm:

• Khám nấm da đầu cho các thành viên trong gia đình.
• Sử dụng dầu gội kháng nấm cho những người tiếp xúc trong nhà.
• Vệ sinh các vật dụng sinh hoạt gia đình.
• Hướng dẫn người tiếp xúc tránh dùng chung dụng cụ chăm sóc tóc và mũ đội đầu với người bệnh.

Trẻ nhiễm nấm da đầu không cần phải nghỉ học. (Xem mục ‘Biện pháp cho người cùng nhà và gia đình’ ở dưới.)

Theo dõi và nhận diện thất bại điều trị – Mặc dù nấm da đầu có tiên lượng rất tốt, việc theo dõi lâm sàng là cần thiết để đảm bảo điều trị hiệu quả. Các dấu hiệu thất bại điều trị bao gồm: hồng ban, bong vảy hoặc tiết dịch kéo dài. Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến thất bại điều trị bao gồm việc dùng thuốc không đều hoặc không đúng cách, chẩn đoán sai hoặc tái nhiễm. (Xem mục ‘Thất bại điều trị’ ở dưới.)