Các thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI): Dược lý, cách dùng và tác dụng phụ

TÓM TẮT

Thuốc cụ thể và chỉ định: Các thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRIs) bao gồm citalopram, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine và sertraline. Nhờ hiệu quả điều trị, khả năng dung nạp tốt và độ an toàn chung khi quá liều, SSRIs thường là lựa chọn hàng đầu trong điều trị các rối loạn trầm cảm. Các chỉ định khác bao gồm rối loạn lo âu, rối loạn ăn uống, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và các rối loạn liên quan, cùng với rối loạn stress sau sang chấn (Xem mục ‘Giới thiệu’ ở dưới).

Dược lực học: SSRIs ức chế bơm tái hấp thu serotonin, từ đó làm tăng mức độ chiếm giữ thụ thể serotonin sau synap. Tác động ban đầu này có thể dẫn đến những thay đổi tiếp theo trong quá trình điều trị trầm cảm. Các thuốc SSRI có tính chọn lọc cao, ít ái lực với các loại thụ thể khác, mặc dù chúng có những tác động thứ cấp lên quá trình truyền dẫn thần kinh liên quan đến norepinephrine và dopamine (Xem mục ‘Dược lực học’ ở dưới).

Tránh tương tác thuốc: SSRIs có thể ức chế các enzyme cytochrome P450 tại gan vốn tham gia chuyển hóa nhiều loại thuốc khác, dẫn đến tương tác thuốc. Citalopram và escitalopram ít ức chế enzyme gan hơn so với các SSRI khác, nên thường được ưu tiên lựa chọn trong những trường hợp cần hạn chế tương tác thuốc (Xem mục ‘Tương tác thuốc’ ở dưới).

Liều dùng: Nhìn chung, nên khởi đầu SSRIs với liều hiệu quả tối thiểu (bảng 2). Việc tìm ra liều hiệu quả thường được thực hiện thông qua phương pháp thử và sai. Việc điều chỉnh liều dựa trên đáp ứng của bệnh nhân, khả năng dung nạp và mức độ khẩn cấp về lâm sàng.

Đối với citalopram, liều tối đa hầu hết luôn là 40 mg/ngày do nguy cơ kéo dài khoảng QT phụ thuộc vào liều lượng. Ngoài ra, liều tối đa khuyến cáo là 20 mg/ngày cho những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ làm tăng nồng độ thuốc trong huyết thanh, bao gồm suy gan và bệnh nhân trên 60 tuổi. Cần tránh dùng citalopram cho bệnh nhân mắc hội chứng QT dài bẩm sinh, có chỉ số QT hiệu chỉnh kéo dài trên 500 mili giây, nhịp chậm, hạ kali máu, hạ magie máu, nhồi máu cơ tim gần đây, suy tim không bù, hoặc bệnh nhân đang sử dụng các thuốc khác gây kéo dài khoảng QT (Xem mục ‘Liều dùng’ và ‘Tim mạch’ ở dưới).

Tác dụng phụ: Các tác dụng phụ thường gặp của SSRI (bảng 3) bao gồm buồn nôn, khô miệng, đau đầu, mất ngủ, phân lỏng, rối loạn chức năng tình dục, buồn ngủ, vã mồ hôi, run và thay đổi cân nặng. Ngoài ra, SSRIs có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết, gãy xương, chóng mặt, xuất hiện các triệu chứng ngoại tháp và hạ natri máu (Xem mục ‘Tác dụng phụ’ ở dưới).

Quá liều: Quá liều đơn độc một loại SSRI hiếm khi gây tử vong hoặc để lại di chứng nghiêm trọng. Ngoại trừ citalopram và escitalopram, việc quá liều SSRI lên đến 30 lần liều hàng ngày thông thường thường chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng. Hầu hết các trường hợp tử vong do quá liều SSRI đều liên quan đến việc dùng liều cực cao hoặc dùng phối hợp với các chất khác (Xem mục ‘Quá liều’ ở dưới).

Bảng tóm tắt nhanh về các đặc điểm lâm sàng và xử trí quá liều SSRI được cung cấp trong bảng 5 (Xem thêm “Ngộ độc thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc”).