Liệu pháp tâm lý liên cá nhân (IPT) cho người lớn bị trầm cảm: Các can thiệp và kỹ thuật cụ thể

TÓM TẮT

Tổng quan – Liệu pháp tâm lý tương tác (Interpersonal Psychotherapy – IPT) là một phương pháp trị liệu tâm lý ngắn hạn trong điều trị trầm cảm. Mục tiêu của liệu pháp này là cải thiện các mối quan hệ hoặc hoàn cảnh tương tác xã hội gây khó khăn, vốn có liên quan trực tiếp đến giai đoạn trầm cảm hiện tại. (Xem thêm ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Chiến lược trị liệu – IPT áp dụng nhiều quy trình trị liệu khác nhau, bao gồm giáo dục tâm lý để bệnh nhân hiểu rằng trầm cảm chủ yếu là một bệnh lý có thể điều trị được, không phải lỗi của người bệnh, và những sự kiện gây căng thẳng trong cuộc sống hiện tại là tác nhân khởi phát các giai đoạn trầm cảm ở những người dễ tổn thương. Nhà lâm sàng cũng cần xây dựng liên minh trị liệu chặt chẽ, khuyến khích bệnh nhân bày tỏ cảm xúc và tập trung vào các chi tiết cụ thể. Ngoài ra, bệnh nhân sẽ thường xuyên hoàn thành các thang đo đánh giá chuẩn hóa dưới hình thức tự báo cáo. Một số bệnh nhân ở tình trạng nặng có thể cần kết hợp cả IPT và điều trị bằng thuốc. (Xem thêm ‘Chiến lược trị liệu’ ở dưới.)

Các giai đoạn điều trị – IPT được chia thành ba giai đoạn: khởi đầu, giữa và kết thúc. Mỗi giai đoạn có các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể và thời gian định trước. (Xem thêm ‘Các giai đoạn điều trị’ ở dưới.)

Giai đoạn khởi đầu – Giai đoạn này kéo dài tối đa ba phiên điều trị. Các nhiệm vụ chính tập trung vào việc lựa chọn một lĩnh vực vấn đề về tương tác xã hội để làm trọng tâm điều trị. Các lĩnh vực vấn đề bao gồm: tang chế (tang chế phức tạp), mâu thuẫn vai trò (kỳ vọng khác nhau về vai trò), chuyển đổi vai trò (thay đổi lớn trong hoàn cảnh cuộc sống của bệnh nhân) và thiếu hụt kỹ năng tương tác (cô lập xã hội).

Các nội dung trong giai đoạn khởi đầu bao gồm: chẩn đoán trầm cảm chủ yếu, giúp bệnh nhân chấp nhận vai trò người bệnh, đánh giá tổng quát về các mối quan hệ tương tác, thiết lập mốc thời gian diễn tiến trầm cảm, lựa chọn lĩnh vực vấn đề tương tác và xây dựng mô hình bệnh lý, tạo hy vọng và thảo luận về hợp đồng điều trị. (Xem thêm ‘Giai đoạn khởi đầu’ ở dưới.)

Giai đoạn giữa – Giai đoạn này kéo dài từ phiên thứ 4 đến phiên thứ 13. Trong thời gian này, nhà lâm sàng và bệnh nhân cùng phối hợp để giải quyết lĩnh vực vấn đề tương tác đã chọn làm trọng tâm điều trị. Một số can thiệp được thiết kế riêng cho từng lĩnh vực vấn đề, trong khi các quy trình khác có thể áp dụng cho mọi trường hợp. (Xem thêm ‘Giai đoạn giữa’ ở dưới.)

• Đối với tang chế: Nhà lâm sàng hỗ trợ quá trình tang chế bằng cách tìm hiểu về hoàn cảnh xung quanh cái chết và mối quan hệ của bệnh nhân với người quá cố. Bệnh nhân cũng được khuyến khích tái thiết lập sự quan tâm đến những người xung quanh và các hoạt động xã hội. (Xem ‘Tang chế’ ở dưới).
• Đối với mâu thuẫn vai trò: Nhà lâm sàng xác định chi tiết về mâu thuẫn và những kỳ vọng khác nhau trong các mối quan hệ. Nếu hai bên đang thương lượng, cần nhấn mạnh việc cải thiện giao tiếp; nếu hai bên sẵn sàng chấm dứt mối quan hệ, bệnh nhân sẽ thực hiện quá trình chấp nhận mất mát, sau đó tập trung vào các mối quan hệ và hoạt động mới. (Xem ‘Mâu thuẫn vai trò’ ở dưới).
• Đối với chuyển đổi vai trò: Bệnh nhân thực hiện quá trình chấp nhận mất đi vai trò cũ và rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho vai trò mới. (Xem ‘Chuyển đổi vai trò’ ở dưới).
• Đối với thiếu hụt kỹ năng tương tác: IPT sử dụng các mối quan hệ trong quá khứ làm hình mẫu để xây dựng các mối quan hệ mới. (Xem ‘Thiếu hụt kỹ năng tương tác’ ở dưới).

Các can thiệp có thể áp dụng cho cả bốn lĩnh vực vấn đề tương tác bao gồm: giáo dục tâm lý, phân tích giao tiếp, đóng vai, khám phá các lựa chọn và phân tích quyết định, cũng như thúc đẩy xã hội hóa và thực hiện các hoạt động mang lại niềm vui. (Xem thêm ‘Các can thiệp cho bất kỳ lĩnh vực vấn đề tương tác nào’ ở dưới.)

Giai đoạn kết thúc – Giai đoạn này bao gồm hai đến bốn phiên cuối cùng. Nhà lâm sàng sẽ cùng bệnh nhân xem xét lại những cải thiện về kỹ năng tương tác và thuyên giảm triệu chứng, đánh giá lại mối liên hệ giữa các sự kiện cuộc sống hiện tại với trầm cảm, đồng thời thảo luận về các phương án cho những nhu cầu điều trị còn lại, bao gồm cả IPT duy trì. Ngoài ra, nhà lâm sàng sẽ giáo dục tâm lý về nguy cơ tái phát và cùng bệnh nhân lập kế hoạch điều trị trong tương lai nếu cần thiết. (Xem thêm ‘Kết thúc’ ở dưới.)