TÓM TẮT
Tiền sử – Đối với trẻ nhũ nhi và trẻ em, tiền sử cần bao gồm thông tin về các yếu tố tiếp xúc trước sinh, các triệu chứng và đánh giá các mốc phát triển (bảng 1). (Xem thêm phần ‘Tiền sử thai kỳ, chu sinh và sơ sinh’ và ‘Tiền sử phát triển’ ở dưới.)
Quan sát – Việc quan sát trẻ nhũ nhi và trẻ tập đi trong khi chơi (ví dụ: khi xếp khối gỗ hoặc chơi các đồ chơi phù hợp với lứa tuổi) có thể cung cấp thông tin quý giá về khoảng tập trung, khả năng chú ý chung, tiếng bập bẹ, ngôn ngữ, phối hợp vận động thô và tinh, cũng như khả năng giải quyết vấn đề. Các chức năng vỏ não cao cấp này cũng được đánh giá thông qua một loạt câu hỏi phù hợp với độ tuổi của trẻ (bảng 2). (Xem thêm phần ‘Quan sát’ ở dưới.)
Các dây thần kinh sọ – Mỗi dây thần kinh sọ (CN) được đánh giá thông qua một nghiệm pháp vận động hoặc cảm giác cụ thể. Ở trẻ nhũ nhi, việc thăm khám thường dựa trên quan sát các cử động và phản ứng cụ thể, do đó độ tin cậy thấp hơn. (Xem thêm phần ‘Các dây thần kinh sọ’ ở dưới.)
Khám vận động – Bên cạnh việc đánh giá sức cơ, cần quan sát bệnh nhân để tìm các bất thường về tư thế và cử động, bao gồm tình trạng bất đối xứng khi nghỉ, nắm chặt bàn tay, tư thế chân ếch gợi ý giảm trương lực cơ, run, giật cơ (myoclonus) hoặc tic. (Xem thêm phần ‘Tư thế và các cử động bất thường’ ở dưới.)
Trương lực cơ là lực cản cảm nhận được khi vận động thụ động một khớp trong toàn bộ tầm vận động của nó. Giảm trương lực cơ đặc trưng bởi sự giảm lực cản khi vận động thụ động và tình trạng tăng duỗi tại các khớp. Tăng trương lực cơ có thể là thể co cứng hoặc đặc trưng bởi tình trạng cứng đờ cơ. (Xem thêm phần ‘Trương lực cơ’ ở dưới.)
Khám cảm giác – Việc khám cảm giác ở trẻ nhỏ thường không chính xác và chỉ có thể phát hiện được những khiếm khuyết rõ rệt. Đối với trẻ trên 5 đến 6 tuổi, chức năng cảm giác được đánh giá tương tự như ở người lớn. (Xem thêm phần ‘Hệ cảm giác’ ở dưới và “Khám thần kinh chi tiết ở người lớn”.)
Các phản xạ phát triển – Các phản xạ phát triển (còn gọi là phản xạ nguyên thủy) xuất hiện tại một thời điểm nhất định trong quá trình phát triển não bộ và thường mất đi khi các chức năng ức chế của vỏ não trưởng thành dần (bảng 3). Việc duy trì các phản xạ nguyên thủy quá thời hạn bình thường có thể là dấu hiệu sớm của bại não hoặc một rối loạn phát triển thần kinh khác. (Xem thêm phần ‘Các phản xạ phát triển’ ở dưới và “Bại não: Phân loại và đặc điểm lâm sàng”, mục ‘Dấu hiệu sớm của bại não’.)
Các dấu hiệu khám thực thể chung – Một số yếu tố trong khám thực thể chung có thể cung cấp manh mối để chẩn đoán các rối loạn thần kinh ở trẻ em. Các đặc điểm quan trọng bao gồm: dị hình khuôn mặt; bất thường về sắc tố da, màu sắc và cấu trúc tóc, mùi hơi thở; gan lách to; và các bằng chứng của bệnh tim. (Xem thêm phần ‘Các yếu tố khám thực thể chung liên quan đến thần kinh nhi khoa’ ở dưới.)