TÓM TẮT
-
Chỉ định
Liệu pháp Tâm lý Liên cá nhân (IPT) được chỉ định cho bệnh nhân trầm cảm. Với trầm cảm mức độ nhẹ đến trung bình, IPT thường được dùng đơn trị liệu. Đối với bệnh nhân trầm cảm trung bình đến nặng, đặc biệt là những trường hợp có ý tưởng tự sát hoặc các triệu chứng thần kinh thực vật rõ rệt (giảm ngủ, chán ăn, mệt mỏi, giảm ham muốn), thường cần kết hợp dùng thuốc cùng với IPT. Việc phối hợp này dễ dàng thực hiện do IPT được xây dựng dựa trên mô hình y khoa. (Xem thêm ‘Chỉ định’ ở dưới.)
-
Cơ sở lý thuyết
Nền tảng lý thuyết của IPT dựa trên nguyên lý cho rằng các mối quan hệ là khía cạnh quan trọng nhất trong trải nghiệm của con người. Ngoài ra, IPT vận dụng lý thuyết về tầm quan trọng của mối quan hệ giữa người chăm sóc và trẻ sơ sinh đối với sự sinh tồn và phát triển bình thường. IPT cũng áp dụng mô hình cho rằng trầm cảm xảy ra khi những người có cơ địa dễ tổn thương về mặt sinh học gặp phải các biến cố tiêu cực trong cuộc sống với mức độ nghiêm trọng nhất định. (Xem thêm ‘Cơ sở lý thuyết’ ở dưới.)
-
Các khái niệm chung
IPT là một phương pháp điều trị có thời hạn, được cấu trúc chặt chẽ, hướng dẫn theo quy trình và dựa trên mô hình y khoa. Liệu pháp này nhấn mạnh vào các mối quan hệ hiện tại và mối liên hệ giữa các biến cố tiêu cực gần đây với tình trạng trầm cảm. Cơ chế tác động giả định là tâm trạng bệnh nhân sẽ cải thiện khi giải quyết được các vấn đề liên cá nhân do đau buồn, xung đột vai trò, chuyển đổi vai trò hoặc thiếu hụt kỹ năng giao tiếp. (Xem thêm ‘Các khái niệm chung’ ở dưới.)
-
Bằng chứng về hiệu quả
-
Các hội chứng trầm cảm
IPT mang lại hiệu quả ít nhất là tương đương với các liệu pháp tâm lý khác. IPT cũng giúp trì hoãn và ngăn ngừa các đợt tái phát ở bệnh nhân dưới 70 tuổi. Tuy nhiên, đối với người cao tuổi và bệnh nhân rối loạn trầm cảm kéo dài (dysthymic disorder), điều trị bằng thuốc chống trầm cảm cho kết quả tốt hơn so với IPT. (Xem thêm ‘Bằng chứng về hiệu quả’ và ‘Các hội chứng trầm cảm’ ở dưới.)
-
Các bệnh lý nội khoa đi kèm
Một số bệnh nhân trầm cảm có bệnh nội khoa không liên quan đến tâm thần đi kèm có thể đáp ứng với IPT. Cụ thể, bệnh nhân trầm cảm nhiễm HIV có lợi ích từ IPT, nhưng bệnh nhân trầm cảm mắc bệnh mạch vành thì không. (Xem thêm ‘Bệnh nhân trầm cảm có bệnh lý nội khoa đi kèm’ ở dưới.)
-
Hiệu quả trong các môi trường điều trị
IPT đã được triển khai từ các phòng khám tâm thần chuyên sâu và chứng minh được hiệu quả điều trị trầm cảm tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu, môi trường cộng đồng, cũng như tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. (Xem thêm ‘Bệnh nhân trầm cảm trong các môi trường điều trị khác nhau’ ở dưới.)
-
Thanh thiếu niên và người cao tuổi
IPT đã chứng minh được thành công trong điều trị bệnh nhân thanh thiếu niên. Tuy nhiên, kết quả ở người cao tuổi còn chưa đồng nhất. Các giai đoạn trầm cảm nặng cấp tính liên quan đến tang chế ở người cao tuổi dường như đáp ứng tốt hơn với liệu pháp dùng thuốc so với IPT. Điều trị duy trì bằng IPT có hiệu quả ngăn ngừa tái phát trầm cảm ở bệnh nhân từ 60 đến 69 tuổi, nhưng không có tác dụng ở bệnh nhân từ 70 tuổi trở lên. (Xem thêm ‘Trầm cảm ở thanh thiếu niên và người cao tuổi’ ở dưới.)
-
Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ
IPT có hiệu quả trên nhiều nhóm phụ nữ trầm cảm trong độ tuổi sinh đẻ, bao gồm: phụ nữ mang thai, sau sinh, sảy thai, có con mắc bệnh tâm thần, hoàn cảnh kinh tế khó khăn hoặc có tiền sử bị lạm dụng tình dục. IPT cũng giúp ngăn ngừa trầm cảm sau sinh ở những phụ nữ có nguy cơ cao. (Xem thêm ‘Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ’ ở dưới.)
-
Các yếu tố dự báo đáp ứng điều trị
Đáp ứng ban đầu với IPT có thể tốt hơn khi tăng số buổi trị liệu mỗi tuần. Ngoài ra, khả năng đáp ứng còn liên quan đến việc ít triệu chứng lo âu đi kèm, ít suy giảm chức năng xã hội, tình trạng độc thân hoặc ly thân, có các nét tính cách ám ảnh cưỡng chế, mức độ né tránh và lo âu trong gắn kết thấp. Bên cạnh đó, IPT cũng được áp dụng thành công cho những bệnh nhân trầm cảm mức độ nặng hơn. (Xem thêm ‘Các yếu tố dự báo đáp ứng điều trị’ ở dưới.)
-
Các hội chứng trầm cảm