TÓM TẮT
Vai trò của điều biến thần kinh trong điều trị trầm cảm – Khi lựa chọn phương pháp điều trị cụ thể cho trầm cảm đơn cực, có nhiều lựa chọn trị liệu khác nhau, bao gồm cả các thủ thuật điều biến thần kinh. (Xem “Rối loạn trầm cảm chủ yếu ở người trưởng thành: Tiếp cận quản lý ban đầu” và “Trầm cảm đơn cực ở người trưởng thành: Lựa chọn điều trị cho trầm cảm kháng trị”.)
Nhiều bệnh nhân trầm cảm chủ yếu đơn cực không đáp ứng với các phương pháp điều trị chuẩn bằng thuốc và tâm lý trị liệu, do đó trở thành đối tượng chỉ định cho các thủ thuật điều biến thần kinh xâm lấn hoặc không xâm lấn. Các phương pháp điều biến thần kinh không xâm lấn phổ biến nhất, với hiệu quả đã được xác lập trong điều trị trầm cảm kháng trị, là liệu pháp sốc điện (ECT) và kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (TMS). (Xem ‘Tổng quan’ ở dưới.)
Các can thiệp điều biến thần kinh không xâm lấn
- Liệu pháp gây co giật – Các can thiệp điều biến thần kinh không xâm lấn bao gồm các liệu pháp gây co giật nhằm tạo ra các cơn co giật toàn thể có giá trị điều trị. Trong đó, ECT là phương pháp phổ biến trên lâm sàng và có hiệu quả cao nhất đối với trầm cảm chủ yếu. Tuy nhiên, ECT đi kèm với các rủi ro về an toàn, tác dụng không mong muốn, hạn chế về hậu cần, sự từ chối của bệnh nhân và tỷ lệ tái phát cao. Các liệu pháp gây co giật khác bao gồm liệu pháp co giật từ trường và liệu pháp co giật kích thích điện khu trú; cả hai đều là các phương pháp đang trong giai đoạn nghiên cứu, với giả thuyết là gây ra ít tác động tiêu cực lên nhận thức hơn so với ECT. (Xem ‘Liệu pháp sốc điện’, ‘Liệu pháp co giật từ trường’ và ‘Liệu pháp co giật kích thích điện khu trú’ ở dưới.)
- Kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) – Một thủ thuật kích thích não không xâm lấn khác là TMS, một phương pháp điều trị hiện có trên lâm sàng với hiệu quả đã được chứng minh. Các thiết bị TMS tạo ra từ trường để cảm ứng dòng điện, gây khử cực các neuron ở vùng vỏ não nông. (Xem ‘Kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại’ ở dưới.)
- Kích thích dòng điện một chiều xuyên sọ (tDCS) – tDCS là một phương pháp tiếp cận không xâm lấn đang được nghiên cứu, cung cấp dòng điện đến các vùng vỏ não cụ thể. Nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy phương pháp này có lợi trong điều trị cấp tính trầm cảm chủ yếu, nhìn chung an toàn và dung nạp tốt. Tuy nhiên, một số thử nghiệm khác lại cho thấy tDCS không mang lại lợi ích cho trầm cảm chủ yếu đơn cực. (Xem ‘Kích thích dòng điện một chiều xuyên sọ’ ở dưới.)
- Các thủ thuật điều biến thần kinh không xâm lấn khác – Các thủ thuật điều biến thần kinh không xâm lấn khác đang được nghiên cứu bao gồm: kích thích điện từ trường xung điện áp thấp xuyên sọ, kích thích dây thần kinh sinh ba, kích thích từ trường cường độ thấp và kích thích dây thần kinh phế vị qua da. (Xem ‘Kích thích điện từ trường xung điện áp thấp xuyên sọ’, ‘Kích thích dây thần kinh sinh ba’, ‘Kích thích từ trường cường độ thấp’ và ‘Kích thích dây thần kinh phế vị qua da’ ở dưới.)
Kích thích điện sọ là một phương pháp hiện có, sử dụng thiết bị chạy bằng pin để truyền dòng điện điện áp thấp vào não thông qua các điện cực gắn trên da đầu hoặc các cấu trúc quanh tai (trên hoặc dưới tai). Hiện chưa có dữ liệu chất lượng cao ủng hộ việc sử dụng phương pháp này trong điều trị trầm cảm chủ yếu. (Xem ‘Kích thích điện sọ’ ở dưới.)
Các liệu pháp điều biến thần kinh xâm lấn – Các liệu pháp điều biến thần kinh xâm lấn điều trị trầm cảm chủ yếu yêu cầu phẫu thuật và thường được nghiên cứu trên những bệnh nhân trầm cảm mãn tính, kháng trị và suy nhược nặng. Các thủ thuật xâm lấn hiện có trên lâm sàng bao gồm kích thích dây thần kinh phế vị và phẫu thuật thần kinh hủy tổn; các thủ thuật đang nghiên cứu bao gồm kích thích não sâu và kích thích vỏ não trực tiếp. (Xem ‘Liệu pháp điều biến thần kinh xâm lấn/phẫu thuật’ ở dưới và “Trầm cảm đơn cực ở người trưởng thành: Điều trị bằng các phương pháp phẫu thuật”.)