Hệ quả về nhận thức và hành vi của các rối loạn giấc ngủ ở trẻ em

TÓM TẮT

Hệ quả lâm sàng – Thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ cấp tính và mãn tính có thể gây suy giảm các chức năng sau (bảng 1) (xem phần ‘Hệ quả lâm sàng của thiếu ngủ’ ở dưới):

• Sự chú ý, mức độ tỉnh táo và thời gian phản ứng
• Các chức năng nhận thức phức tạp hoặc chức năng “điều hành” (bao gồm khả năng ra quyết định và kiểm soát xung động)
• Chức năng ghi nhớ (tổ chức và lưu giữ chọn lọc các thông tin quan trọng)
• Kết quả học tập
• Điều hòa cảm xúc
• Điều hòa hành vi, dẫn đến tình trạng tăng động vận động (đặc biệt ở trẻ nhỏ) và gia tăng các hành vi mạo hiểm

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn – Các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) thường dẫn đến buồn ngủ ban ngày, đi kèm các triệu chứng về nhận thức và hành vi. Những triệu chứng này bao gồm các hành vi “hướng ngoại” (hung hăng, xung động, tăng động, hành vi đối lập và các vấn đề về hành vi), cũng như các hành vi “hướng nội” (dễ kích động, tâm trạng không ổn định, khả năng chịu đựng sự thất vọng thấp, trầm cảm/lo âu, rút lui khỏi xã hội và gia tăng các phàn nàn về triệu chứng thực thể). Tình trạng khó thức dậy hoặc buồn ngủ rõ rệt ở trẻ em ít phổ biến hơn so với người lớn. Việc điều trị OSA mang lại tác động tích cực đến các thông số giấc ngủ đo bằng đa ký giấc ngủ (PSG) và cải thiện chất lượng cuộc sống; nhiều nghiên cứu cho thấy điều trị có tác động tích cực, đáng kể và bền vững đối với chức năng hành vi và điều hòa tâm trạng, đồng thời có tiềm năng mang lại lợi ích cho chức năng nhận thức, mặc dù điều này chưa được chứng minh rõ ràng. (Xem phần ‘Rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ’ ở dưới.)

Hội chứng chân không yên – Hội chứng chân không yên (RLS) và rối loạn cử động chi chu kỳ (PLMD) ở trẻ em đều có thể liên quan đến các biểu hiện hành vi, bao gồm tăng động, kém chú ý và khó tập trung. Có mối liên hệ chặt chẽ giữa các rối loạn giấc ngủ này với rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hoặc các khó khăn khác về khả năng chú ý. Trẻ mắc các hội chứng này cũng có nguy cơ cao gặp các triệu chứng trầm cảm và lo âu. (Xem phần ‘Hội chứng chân không yên/rối loạn cử động chi chu kỳ’ ở dưới.)

Mất ngủ – Mất ngủ ở trẻ em và thanh thiếu niên thường đi kèm với các bệnh lý đồng mắc như thay đổi hành vi, tâm trạng và chức năng nhận thức. Mối quan hệ giữa giấc ngủ với kết quả nhận thức và hành vi vốn có tính chất hai chiều. Điều này đặc biệt rõ rệt ở trẻ em mắc các tình trạng phát triển thần kinh (ví dụ: rối loạn phổ tự kỷ [ASD] hoặc khuyết tật trí tuệ) hoặc các vấn đề về sức khỏe tâm thần (ADHD, trầm cảm hoặc lo âu). Có nhiều bằng chứng thực nghiệm cho thấy các can thiệp hành vi đối với chứng mất ngủ có hiệu quả cho cả trẻ phát triển bình thường và trẻ có rối loạn tâm thần hoặc phát triển thần kinh đồng mắc; tuy nhiên, ở nhóm sau, có thể cần phối hợp điều trị bằng thuốc. (Xem phần ‘Mất ngủ’ ở dưới.)

Ngủ rũ – Nhiều trẻ em và thanh thiếu niên mắc chứng ngủ rũ gặp phải tình trạng suy giảm chức năng, rối loạn tâm trạng, khủng hoảng tâm lý và giảm chất lượng cuộc sống do buồn ngủ quá mức vào ban ngày và/hoặc chứng mất trương lực cơ (cataplexy). Bệnh nhân ngủ rũ cũng dễ gặp các rối loạn hành vi như ăn vạ (temper tantrums), cũng như gặp khó khăn trong các mối quan hệ với bạn bè. (Xem phần ‘Ngủ rũ’ ở dưới.)