TÓM TẮT
Dịch tễ học – Gãy đầu dưới cẳng tay là loại gãy xương phổ biến nhất ở trẻ em. Loại và vị trí gãy thay đổi theo độ tuổi: gãy uốn cong (torus) và gãy cành tươi (greenstick) thường gặp nhất ở trẻ dưới 10 tuổi; gãy sụn tăng trưởng (physeal) phổ biến hơn ở bệnh nhân trên 10 tuổi và gãy hoàn toàn thường gặp nhất ở thanh thiếu niên. Trẻ lớn hơn có xu hướng gãy ở vị trí xa hơn so với trẻ nhỏ. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Đặc điểm lâm sàng – Trẻ gãy đầu dưới cẳng tay điển hình thường có tiền sử ngã chống tay, kèm theo sưng nề, đau xương và biến dạng. (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Khám lâm sàng – Việc thăm khám lâm sàng cho trẻ gãy đầu dưới cẳng tay cần tập trung vào việc tìm kiếm các vết thương hở gần vị trí gãy, đánh giá kỹ hệ thần kinh mạch máu và xác định xem có tổn thương tại khớp cổ tay hoặc khớp khuỷu hay không.
Do đặc điểm giải phẫu của màng gian cốt và các khớp quay-trụ, bất kỳ sự tổn thương hoặc gãy đầu dưới của một xương thường đi kèm với gãy xương còn lại (hình 1) và có thể gây rách phức hợp sụn sợi tam giác (hình 3). Vì vậy, nếu chỉ thấy một xương gãy, lâm sàng cần kiểm tra các khớp phía trên và phía dưới để tìm tổn thương ở xương còn lại hoặc tổn thương khớp. (Xem thêm mục ‘Giải phẫu liên quan’ và ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán hình ảnh và chẩn đoán – Đối với bệnh nhân có biến dạng rõ rệt hoặc nghi ngờ cao gãy xương di lệch, nên thực hiện giảm đau (ví dụ: fentanyl xịt mũi hoặc tiêm tĩnh mạch) và nẹp cố định trước khi chụp X-quang. Trong các trường hợp khác, dùng băng treo tay thường cung cấp sự hỗ trợ đầy đủ cho các ca gãy không di lệch và giúp việc chụp X-quang dễ dàng hơn. Việc giảm đau đầy đủ cũng giúp đánh giá chức năng cảm giác và vận động chính xác hơn trong quá trình thăm khám lâm sàng. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Ngoại trừ gãy sụn tăng trưởng Salter I không di lệch hoặc vi gãy sụn tăng trưởng (hoặc “dập xương”), X-quang quy ước cẳng tay (hình 6, ảnh 3 và hình 7) hoặc siêu âm tại chỗ (POCUS) do bác sĩ có chuyên môn thực hiện có thể đưa ra chẩn đoán. X-quang quy ước được khuyến cáo cho trẻ có biến dạng rõ rệt ở đầu dưới cẳng tay, những trường hợp này sẽ cần nắn chỉnh và bó bột. Nếu thực hiện POCUS thay vì X-quang và phát hiện có đường gãy vỏ xương hoặc gãy di lệch cần nắn chỉnh/bó bột, chúng tôi khuyến cáo nên chụp X-quang quy ước để mô tả chi tiết hơn tổn thương nếu có thể. (Xem thêm mục ‘X-quang quy ước’ và ‘Siêu âm tại chỗ’ ở dưới.)
Trẻ gãy sụn tăng trưởng Salter I không di lệch ở đầu dưới xương quay hoặc xương trụ (hình 6) thường có hình ảnh X-quang quy ước thẳng và nghiêng bình thường ở thời điểm khởi phát. Tuy nhiên, bệnh nhân thường có điểm đau chói tại vùng sụn tăng trưởng, dấu hiệu này giúp phân biệt tổn thương này với vết bầm tím, bong gân hoặc giãn dây chằng. X-quang quy ước chụp ít nhất 7 ngày sau chấn thương thường sẽ thấy xương đang trong quá trình liền ở trẻ gãy Salter I không di lệch, từ đó đưa ra chẩn đoán xác định. Tuy nhiên, các vi gãy hoặc “dập xương” sụn tăng trưởng có thể chỉ hiển thị rõ trên cộng hưởng từ (MRI) với chuỗi xung xóa mỡ. (Xem thêm mục ‘Gãy Salter I không di lệch’ và ‘Dập xương’ ở dưới.)
Các dấu hiệu X-quang đặc trưng – Các loại gãy đầu dưới cẳng tay đặc thù bao gồm (xem ‘Các dấu hiệu X-quang đặc trưng’ ở dưới):
- Gãy sụn tăng trưởng (hình 3)
- Gãy uốn cong (torus) (hình 10)
- Gãy cành tươi (greenstick) (hình 14)
- Gãy hoàn toàn (hình 4)
- Gãy mỏm châm xương trụ (hình 15)
Gãy xương phối hợp – Gãy cẳng tay phối hợp với gãy trên lồi cầu xương cánh tay trong tối đa 5% trường hợp. Sự kết hợp giữa gãy trên lồi cầu và gãy cẳng tay được gọi là “khuỷu tay lơ lửng” (floating elbow), làm tăng nguy cơ xảy ra hội chứng khoang. Vì lý do này, phim X-quang thẳng và nghiêng của cẳng tay ở tất cả bệnh nhân gãy xương cẳng tay nên bao gồm cả phần dưới xương cánh tay. (Xem thêm mục ‘Các dấu hiệu X-quang đặc trưng’ và ‘Gãy xương phối hợp’ ở dưới.)