Tổng quan về đầy hơi và chướng bụng

TÓM TẮT

Thể tích và thành phần khí đường ruột – Thể tích khí trong đường ruột xấp xỉ 200 mL ở cả trạng thái nhịn ăn và sau ăn, tương đồng giữa đối tượng bình thường và những người có triệu chứng chướng hơi. Nitơ, oxy, carbon dioxide, hydro và methane chiếm hơn 99% lượng khí thoát ra từ đường ruột (Xem thêm ‘Thể tích và thành phần khí đường ruột’ ở dưới).

Nguyên nhân gây tăng khí đường ruột – Tình trạng tăng khí đường ruột có thể do các nguyên nhân liên quan đến nuốt nhiều không khí, tăng sản xuất khí trong lòng ruột do kém hấp thu dưỡng chất, giảm hấp thu khí do tắc nghẽn, hoặc sự giãn nở của khí trong lòng ruột do thay đổi áp suất khí quyển (bảng 1). (Xem thêm ‘Nguồn gốc của khí đường ruột’ ở dưới).

Ợ hơi (Belching or eructation)

Định nghĩa – Ợ hơi được định nghĩa là sự thoát khí có thể nghe thấy được từ thực quản hoặc dạ dày lên hầu họng. Hiện tượng này có thể là chủ động hoặc không chủ động. Ợ hơi không chủ động thường xảy ra sau bữa ăn, gây ra do sự giải phóng không khí đã nuốt vào sau khi dạ dày bị căng giãn. Ợ hơi chỉ được coi là một rối loạn khi tình trạng này xảy ra quá mức và gây phiền toái cho bệnh nhân. Rối loạn ợ hơi là một hội chứng chức năng và việc chẩn đoán dựa trên khai thác bệnh sử.

Chỉ định thăm dò – Sự xuất hiện của các dấu hiệu báo động bao gồm sụt cân, đau bụng, khó nuốt, ợ nóng và trào ngược là chỉ định để thực hiện các đánh giá chẩn đoán sâu hơn bằng nội soi thực quản-dạ dày và/hoặc chẩn đoán hình ảnh (ví dụ: chụp cắt lớp vi tính bụng) nhằm loại trừ các nguyên nhân khác. (Xem thêm ‘Ợ hơi’ ở dưới).

Xử trí ợ hơi

Thay đổi hành vi – Ở những bệnh nhân chủ yếu phàn nàn về tình trạng ợ hơi, chúng tôi đề xuất thay đổi hành vi (Khuyến cáo 2C). Các biện pháp cụ thể bao gồm tập thở cơ hoành và ngưng nhai kẹo cao su, ngưng hút thuốc, hạn chế đồ uống có ga, cũng như tránh ăn hoặc uống quá nhanh (hình 1).

Điều trị các bệnh lý phối hợp – Cần bắt đầu điều trị đối với những bệnh nhân có bệnh lý trầm cảm hoặc lo âu đi kèm. Bệnh nhân đồng thời có trào ngược acid có thể cần liệu pháp ức chế acid để kiểm soát bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Triệu chứng kháng trị – Chúng tôi dự phòng sử dụng baclofen cho những bệnh nhân mà các phương pháp tiếp cận khác không đem lại hiệu quả. (Xem thêm ‘Xử trí’ ở dưới).

Trung tiện (Flatulence)

Đánh giá – Mặc dù tình trạng tăng trung tiện hoặc mùi hôi của khí thoát ra có thể khiến bệnh nhân ái ngại, nhưng hiện tượng này hiếm khi liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng. Việc đánh giá ban đầu cho bệnh nhân phàn nàn về trung tiện nên dựa trên bệnh sử và khám lâm sàng. Cần khai thác kỹ tiền sử dinh dưỡng, tập trung vào các loại thực phẩm và đồ uống sinh khí. Mục tiêu là xác định các dấu hiệu báo động gợi ý tình trạng kém hấp thu hoặc ung thư đại trực tràng để định hướng tiếp cận chẩn đoán. Các thăm dò bổ sung cho bệnh nhân trung tiện tùy thuộc vào sự hiện diện của các dấu hiệu báo động phối hợp và triệu chứng/dấu hiệu báo động cụ thể (bảng 3). Nếu không có dấu hiệu báo động, chúng tôi không thực hiện các thăm dò bổ sung. (Xem thêm ‘Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh’ và ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới).

Xử trí trung tiện

Biện pháp dinh dưỡng – Ở những bệnh nhân chủ yếu phàn nàn về tình trạng trung tiện hoặc chướng bụng, chúng tôi đề xuất thay đổi chế độ ăn uống (Khuyến cáo 2C). Bệnh nhân nên được khuyên tránh các thực phẩm sinh khí (ví dụ: bắp cải, các loại đậu, hành, súp lơ xanh, cải Brussels, lúa mì và khoai tây). Với những bệnh nhân không cải thiện đáng kể dù đã loại bỏ thực phẩm sinh khí, chúng tôi đề xuất chế độ ăn ít FODMAP (ít oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides và polyols lên men) (bảng 4).

Điều trị nguyên nhân gốc rễ – Đối với những bệnh nhân có nguyên nhân tiềm ẩn (ví dụ: loạn khuẩn ruột non – SIBO, không dung nạp lactose), cần tiến hành điều trị đồng thời các nguyên nhân này. (Xem thêm ‘Xử trí’ ở dưới).

Chướng bụng (Bloating)

Nguyên nhân – Chướng bụng (bloating) đề cập đến cảm giác đầy bụng, áp lực trong bụng hoặc cảm giác có khí bị kẹt, trong khi căng bụng (distension) là sự gia tăng chu vi vòng bụng có thể đo lường được. Tình trạng chướng bụng và căng bụng do khí đường ruột có thể do nguyên nhân thực thể gây tăng khí (ví dụ: loạn khuẩn ruột non, bệnh celiac, không dung nạp lactose) hoặc do rối loạn tiêu hóa chức năng.

Đánh giá – Đánh giá ban đầu cho bệnh nhân chướng bụng và/hoặc căng bụng bao gồm khai thác bệnh sử và khám lâm sàng để xác định các dấu hiệu báo động (bảng 3) và thực hiện một số xét nghiệm chẩn đoán hạn chế (tổng phân tích tế bào máu, xét nghiệm huyết thanh bệnh celiac, test hơi thở chẩn đoán loạn khuẩn ruột non). Các thăm dò bổ sung được dành cho những bệnh nhân có dấu hiệu báo động hoặc kết quả xét nghiệm ban đầu bất thường. (Xem thêm ‘Chướng bụng và căng bụng’ ở dưới).