Norovirus

TÓM TẮT

• Dịch tễ học

  Norovirus là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các đợt bùng phát viêm dạ dày ruột cấp tính (AGE) trên toàn thế giới và là nguyên nhân chính gây AGE lưu hành ở trẻ em. Nhiễm norovirus có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong năm; một số nghiên cứu tại các vùng khí hậu ôn đới phương Bắc ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh đạt đỉnh vào các tháng mùa đông. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Truyền nhiễm

  Norovirus lây truyền từ người sang người qua đường phân – miệng, qua các giọt bắn từ chất nôn chứa hạt virus, qua tiếp xúc với vật dụng trung gian (fomite), hoặc tiêu thụ thực phẩm và nước nhiễm virus. Các đợt bùng phát norovirus thường khó kiểm soát do liều gây nhiễm thấp (<100 hạt virus) và khả năng tồn tại bền bỉ của virus trong môi trường; chúng có thể chịu được nhiệt độ đông lạnh, nhiệt độ lên đến 60°C, cũng như kháng lại các chất khử khuẩn bằng clo hoặc cồn. (Xem thêm mục ‘Sự lây truyền’ ở dưới.)

• Vi rút học

  Tác nhân phổ biến nhất gây nhiễm norovirus ở người là genotype GII (chủ yếu là GII.4, tiếp theo là GII.17 và GII.2), sau đó là GI và GIV. Các virus GII.4 thường liên quan đến các đợt dịch và gây ra kết cục nặng nề hơn so với các genotype khác, bao gồm tỷ lệ nhập viện và tử vong cao hơn. (Xem thêm mục ‘Vi rút học’ ở dưới.)

• Biểu hiện lâm sàng (xem Biểu hiện lâm sàng ở dưới):
  • Thời gian ủ bệnh và thời gian diễn tiến: Thời gian ủ bệnh của norovirus thường từ 24 đến 48 giờ (dao động từ 12 đến 72 giờ), khởi phát triệu chứng thường đột ngột. Các triệu chứng thường kéo dài từ 48 đến 72 giờ và hồi phục nhanh chóng. Việc thải virus trong phân đạt mức tối đa trong 24 đến 48 giờ đầu sau khi khởi phát bệnh; thời gian thải virus trung bình (phát hiện qua xét nghiệm PCR) là 4 tuần. Ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, virus trong phân có thể tồn tại kéo dài trong nhiều tháng sau khi nhiễm. (Xem thêm mục Thời gian ủ bệnh và thời gian bệnh ở dưới.)
  • Đặc điểm lâm sàng điển hình: Các triệu chứng bao gồm buồn nôn và nôn (không ra máu, không ra mật), tiêu chảy phân nước (không ra máu) và đau bụng. Triệu chứng nôn nổi bật hơn trong nhiễm norovirus so với viêm dạ dày ruột do các loại virus khác. Nếu có tiêu chảy, mức độ thường ở mức trung bình. Đau cơ toàn thân, mệt mỏi và đau đầu là những triệu chứng phổ biến. Sốt xảy ra trong khoảng một nửa số trường hợp. Nhìn chung, bệnh nhân cảm thấy khó chịu nhưng thường không có vẻ bệnh nặng, mặc dù tình trạng mất nước vẫn có thể xảy ra. (Xem thêm mục Các đặc điểm lâm sàng điển hình ở dưới.)
  • Thể bệnh nặng: Các biểu hiện nặng được ghi nhận ở người cao tuổi, trẻ dưới 12 tháng tuổi và bệnh nhân suy giảm miễn dịch. Nhiễm norovirus không triệu chứng cũng có thể xảy ra và vẫn có khả năng lây truyền. (Xem thêm mục Bệnh nặng và biến chứng ở dưới.)
• Chẩn đoán

  Cần nghi ngờ nhiễm norovirus ở những bệnh nhân khởi phát đột ngột triệu chứng nôn và/hoặc tiêu chảy phân nước. Ở những bệnh nhân này, chẩn đoán thường được đưa ra dựa trên định hướng lâm sàng. Việc xác nhận chẩn đoán bằng xét nghiệm phân thường không cần thiết, trừ khi có ích cho bệnh nhân suy giảm miễn dịch có triệu chứng nặng hoặc kéo dài. (Xem thêm mục Chẩn đoán ở dưới.)

• Bùng phát dịch

  Khi có từ hai trường hợp mắc bệnh tương tự trở lên có cùng nguồn phơi nhiễm, cần nghi ngờ một đợt bùng phát norovirus và kịp thời thông báo cho các cơ quan y tế công cộng để tiến hành xét nghiệm phòng thí nghiệm và điều tra dịch tễ. Các tiêu chí gợi ý bùng phát do norovirus bao gồm: nôn nhiều, không sốt và phân không có máu tươi. (Xem thêm mục Nghi ngờ lâm sàng và chẩn đoán sơ bộ và Các đợt bùng phát ở dưới.)

• Xử trí

  Việc quản lý lâm sàng nhiễm norovirus tương tự như đối với các loại viêm dạ dày ruột do virus khác; nội dung này được thảo luận chi tiết trong một phần riêng. (Xem thêm “Viêm dạ dày ruột do virus cấp tính ở người lớn”, phần ‘Điều trị’.)

• Phòng ngừa và kiểm soát

  Norovirus không bị tiêu diệt bởi cồn hoặc các chất tẩy rửa thông thường. Do đó, việc vệ sinh tay cho người chăm sóc bệnh nhân viêm dạ dày ruột phải thực hiện bằng cách rửa tay với xà phòng và nước (thay vì chỉ dùng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn), và các bề mặt môi trường bị nhiễm bẩn cần được khử khuẩn bằng thuốc tẩy (bleach). Ngoài ra, những người nhiễm norovirus không nên chuẩn bị thức ăn cho người khác cho đến ít nhất hai ngày sau khi các triệu chứng biến mất hoàn toàn. (Xem thêm mục Phòng ngừa và kiểm soát ở dưới.)