TÓM TẮT
Sàng lọc và đánh giá
Mệt mỏi liên quan đến ung thư (CRF) là một tình trạng phổ biến, gây khó chịu và có khả năng điều trị được. Các yếu tố chính góp phần gây ra tình trạng này bao gồm: bản thân bệnh ung thư và quá trình điều trị, thiếu máu, đau (và các thuốc điều trị đau), khủng hoảng tâm lý, rối loạn giấc ngủ, dinh dưỡng kém và các bệnh lý đồng mắc khác (Xem mục ‘Giới thiệu’ ở dưới).
Tất cả bệnh nhân ung thư cần được sàng lọc mệt mỏi tại lần thăm khám đầu tiên, khi kết thúc điều trị, định kỳ (ít nhất mỗi năm một lần) trong giai đoạn sau điều trị, tại thời điểm chẩn đoán bệnh giai đoạn tiến triển và trong tất cả các lần thăm khám hóa trị. Các khuyến cáo chi tiết về sàng lọc và đánh giá được cung cấp riêng (Xem “Mệt mỏi liên quan đến ung thư: Tỷ lệ hiện mắc, sàng lọc và đánh giá lâm sàng”).
Các biện pháp chung và kiểm soát các yếu tố góp phần
- Cần tư vấn cho bệnh nhân mệt mỏi về các chiến lược thích nghi nhằm bảo tồn năng lượng (bảng 5 và bảng 6).
- Đối với những bệnh nhân mệt mỏi mức độ trung bình đến nặng, cần tìm kiếm và điều trị các nguyên nhân hoặc yếu tố góp phần có thể can thiệp được (bảng 1). (Xem mục ‘Tiếp cận chung’ và ‘Kiểm soát các yếu tố góp phần’ ở dưới).
- Đối với bệnh nhân mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ, nên đề xuất các biện pháp cụ thể để cải thiện vệ sinh giấc ngủ (bảng 4). Với hầu hết bệnh nhân, chúng tôi không khuyến khích sử dụng thuốc hỗ trợ giấc ngủ (Xem mục ‘Rối loạn giấc ngủ’ ở dưới).
- Đối với bệnh nhân nghi ngờ có tình trạng an thần do opioid, cần hiệu chỉnh liều lượng hoặc thay đổi lịch trình/loại thuốc để giảm đau mà không gây an thần đáng kể. Nếu cần thiết, có thể thử dùng các thuốc kích thích tâm thần (psychostimulants) (Xem mục ‘Bệnh nhân sử dụng opioid’ ở dưới).
- Đối với bệnh nhân có rối loạn tâm trạng nghiêm trọng, chúng tôi đề xuất điều trị thử bằng thuốc chống trầm cảm (Xem mục ‘Thuốc chống trầm cảm’ ở dưới).
- Đối với nam giới bị CRF kèm suy tuyến sinh dục, chúng tôi đề xuất điều trị thử bằng bổ sung testosterone (Khuyến cáo 2B). (Xem mục ‘Testosterone cho nam giới suy tuyến sinh dục’ ở dưới).
Bệnh nhân đang điều trị ung thư tích cực
- Bệnh nhân thiếu máu – Cần xác định và điều trị các nguyên nhân gây thiếu máu nếu có thể. Nếu không tìm thấy nguyên nhân có thể đảo ngược, có thể nâng mức hemoglobin (Hb) bằng thuốc kích thích tạo hồng cầu (ESAs) hoặc truyền hồng cầu (RBC) (bảng 3). Các khuyến cáo chi tiết được cung cấp riêng (Xem “Vai trò của ESAs ở người trưởng thành ung thư không huyết học”, phần ‘Tiếp cận toàn diện trong quản lý thiếu máu’).
- Bệnh nhân không thiếu máu
- Đối với hầu hết bệnh nhân, chúng tôi khuyến khích thực hiện chương trình tập thể dục aerobic cường độ trung bình được cá thể hóa, trừ khi có chống chỉ định (ví dụ: di căn xương gây tiêu xương diện rộng, suy mòn nặng, giảm tiểu cầu mức độ nghiêm trọng, sốt hoặc nhiễm trùng đang tiến triển, hoặc các vấn đề về an toàn). (Xem mục ‘Tập thể dục’ ở dưới).
- Ngoài ra, các can thiệp tâm lý xã hội và hành vi thường mang lại lợi ích. Các nhóm hỗ trợ có cấu trúc có thể giúp ích cho một số bệnh nhân, trong khi những người khác có thể hưởng lợi từ tư vấn cá nhân để quản lý căng thẳng, trầm cảm và lo âu; tập luyện thư giãn; hoặc một chương trình toàn diện nhằm tăng cường kỹ năng thích nghi. (Xem mục ‘Can thiệp nhận thức – hành vi’ ở dưới).
- Các liệu pháp thân-tâm như yoga, châm cứu, Thái cực quyền hoặc các phương pháp tiếp cận dựa trên chánh niệm cũng có thể hữu ích nếu bệnh nhân quan tâm và có chuyên gia thực hiện. (Xem mục ‘Liệu pháp thân và tâm’ ở dưới).
- Đối với bệnh nhân giai đoạn cuối mà các phương pháp không dùng thuốc không giải quyết được tình trạng mệt mỏi, chúng tôi đề xuất dùng glucocorticoid thay vì các thuốc khác (Khuyến cáo 2C). (Xem mục ‘Tránh sử dụng thuốc kích thích tâm thần và các thuốc gây tỉnh táo khác’ và ‘Glucocorticoid’ ở dưới).
- Thử dùng nhân sâm là một lựa chọn bổ trợ hợp lý, miễn là bệnh nhân không sử dụng các thuốc có tương tác bất lợi với nhân sâm, chẳng hạn như thuốc chống đông máu. Với hầu hết bệnh nhân, chúng tôi không chỉ định dùng guarana. (Xem mục ‘Nhân sâm và guarana’ ở dưới).
Bệnh nhân sau điều trị ung thư – Tiếp cận điều trị khuyến cáo cho bệnh nhân sau điều trị ung thư của chúng tôi nhất quán với hướng dẫn từ Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) (bảng 12) và Mạng lưới Ung thư Toàn diện Quốc gia (NCCN) (Xem mục ‘Khuyến cáo của nhóm chuyên gia cho bệnh nhân sau điều trị ung thư’ ở dưới):
- Với hầu hết bệnh nhân, chúng tôi khuyến khích chương trình tập thể dục aerobic cường độ trung bình được cá thể hóa. Các chương trình đi bộ nhìn chung an toàn cho hầu hết bệnh nhân sau điều trị; bệnh nhân có thể bắt đầu chương trình này sau khi tham vấn bác sĩ mà không cần thực hiện các bài kiểm tra vận động chính thức (ví dụ: nghiệm pháp gắng sức). Những bệnh nhân có nguy cơ chấn thương cao (như người bị bệnh lý thần kinh, bệnh cơ tim hoặc các tác dụng lâu dài khác của điều trị ung thư) nên được chuyển đến chuyên gia vật lý trị liệu hoặc chuyên gia tập luyện trước khi bắt đầu chương trình. (Xem mục ‘Tập thể dục’ ở dưới).
- Nếu tình trạng mệt mỏi vẫn kéo dài dù đã tập thể dục, liệu pháp nhận thức hành vi và các liệu pháp thân-tâm như yoga, châm cứu, Thái cực quyền, cứu ngải hoặc tiếp cận dựa trên chánh niệm có thể mang lại lợi ích nếu bệnh nhân quan tâm và có chuyên gia thực hiện. (Xem mục ‘Liệu pháp thân và tâm’ ở dưới).
- Do thiếu bằng chứng về lợi ích, chúng tôi không chỉ định thuốc kích thích tâm thần hoặc các thuốc gây tỉnh táo khác cho hầu hết bệnh nhân; tuy nhiên, các thuốc này có thể có vai trò đối với những bệnh nhân mệt mỏi liên quan đến opioid. (Xem mục ‘Tránh sử dụng thuốc kích thích tâm thần và các thuốc gây tỉnh táo khác’ ở dưới).