Bệnh tích lũy Mucopolysaccharide (MPS): Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Cơ chế bệnh sinh – Bệnh mucopolysaccharidosis (MPS) là nhóm bệnh lý lysosome gây ra bởi sự thiếu hụt các enzyme cần thiết cho quá trình phân giải từng bước các glycosaminoglycans (GAGs) (bảng 1). Các mảnh GAGs phân giải không hoàn toàn tích tụ trong lysosome, dẫn đến rối loạn chức năng tế bào và gây ra các bất thường về lâm sàng. (Xem thêm ‘Giới thiệu’, ‘Cơ chế bệnh sinh’ và ‘Di truyền học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng và phân loại – Các rối loạn MPS có thể được chia thành bốn nhóm chính dựa trên các đặc điểm lâm sàng điển hình (bảng 1). Mức độ nghiêm trọng của kiểu hình phụ thuộc vào lượng enzyme tồn dư, điều này có liên quan mật thiết đến kiểu gen. (Xem thêm ‘Phân loại và biểu hiện lâm sàng’ và ‘Tổng quan về các rối loạn cụ thể’ ở dưới.)

Chẩn đoán:

• Khi nào nghi ngờ MPS – Cần nghi ngờ rối loạn MPS ở trẻ có các đặc điểm như khuôn mặt thô, gan lách to và bệnh lý xương (dysostosis multiplex) (hình 3, hình 2 và hình 5), có hoặc không kèm theo các bất thường của hệ thần kinh trung ương (CNS). (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ và ‘Hình ảnh học’ ở dưới.)
• Đánh giá chẩn đoán – Đánh giá sinh hóa bao gồm đo nồng độ GAG trong nước tiểu, phân tách GAG bằng phương pháp điện di hoặc sắc ký, và phân tích oligosaccharide. Chẩn đoán xác định đòi hỏi phải định lượng hoạt tính enzyme, thường thực hiện trên bạch cầu máu ngoại vi, và được khẳng định bằng phân tích phân tử. (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
• Sàng lọc sơ sinh – MPS I và II hiện có mặt trong hầu hết các bảng sàng lọc sơ sinh tại Hoa Kỳ; một số quốc gia khác cũng áp dụng sàng lọc này hoặc đang triển khai các dự án thí điểm. Tất cả những trường hợp nghi ngờ dương tính cần được chuyên gia về di truyền/chuyển hóa đánh giá khẩn cấp để thực hiện thêm các phân tích lâm sàng, phân tử và sinh hóa. (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
• Chẩn đoán trước sinh – Chẩn đoán trước sinh thường được thực hiện khi có tiền sử gia đình mắc MPS. Một chỉ định phổ biến khác là tình trạng phù thai (hydrops fetalis), vốn liên quan đến một số bệnh lý lysosome. Chẩn đoán trước sinh có thể thực hiện cho tất cả các rối loạn MPS, thông qua xét nghiệm phân tử nếu đã biết đột biến cụ thể hoặc bằng cách phân tích enzyme. (Xem thêm ‘Chẩn đoán trước sinh và sàng lọc sơ sinh’ ở dưới.)