TÓM TẮT
Biểu hiện lâm sàng sau khi sử dụng giải trí – Ketamine là một thuốc gây mê phân ly và gây ảo giác. Những người sử dụng ketamine bất hợp pháp thường dùng đường hít (hít mũi) hoặc uống. Những bệnh nhân này thường không có than phiền về y khoa, một số mô tả cảm giác lo âu, đau ngực, đánh trống ngực hoặc ảo giác. Nhịp tim nhanh là một dấu hiệu thực thể thường gặp. Quá liều nặng hoặc sử dụng phối hợp với các thuốc an thần khác có thể dẫn đến ức chế hô hấp hoặc ngưng thở. Ketamine có thể gây ra một phổ tác động lên hệ thần kinh trung ương, từ kích động nhẹ đến hôn mê, tùy thuộc vào liều lượng và cơ địa bệnh nhân. Thuốc thường được dùng phối hợp với các chất gây nghiện khác như amphetamine, MDMA và cocaine. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Các tác dụng iatrogenic (do điều trị) có thể xảy ra khi sử dụng trong y khoa – Khi được chỉ định đúng trong điều trị y tế, ketamine nhìn chung là an toàn. Tuy nhiên, bệnh nhân được truyền ketamine tĩnh mạch (IV) có thể gặp các vấn đề sau:
- Rối loạn tâm thần/hiện tượng kích động khi thoát mê (emergence phenomenon)
- Ức chế hô hấp
- Co thắt thanh quản
- Tiết nhiều nước bọt
Ức chế hô hấp, ngưng thở, hạ huyết áp, nhịp tim chậm, nhồi máu cơ tim và tử vong là hiếm gặp nhưng đã được báo cáo sau khi quá liều do điều trị hoặc truyền ketamine quá nhanh. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán và xét nghiệm chẩn đoán – Chẩn đoán ngộ độc ketamine dựa trên bệnh sử và bằng chứng lâm sàng; hiện chưa có xét nghiệm phòng thí nghiệm nào mang tính quyết định. Các xét nghiệm đánh giá cho bệnh nhân nghi ngờ ngộ độc ketamine được chỉ định tùy theo tình trạng lâm sàng cụ thể. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Đánh giá cận lâm sàng’ ở dưới.)
Co thắt thanh quản và ức chế hô hấp – Co thắt thanh quản do ketamine hiếm gặp và thường xảy ra nhất ở trẻ nhũ nhi. Tình trạng này thường tự giới hạn và kéo dài dưới một phút. Cần hỗ trợ thông khí bằng bóng-mặt nạ (bag-valve mask). Nếu co thắt thanh quản không đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ đường thở cơ bản, có thể cần phải đặt nội khí quản. Tình trạng thiếu oxy trong quá trình an thần bằng ketamine thường do tư thế gây hẹp đường thở, nhưng ức chế hô hấp thực sự hoặc ngưng thở vẫn có thể xảy ra, đòi hỏi phải can thiệp đường thở. Bảng tóm tắt hỗ trợ xử trí cấp cứu ngộ độc ketamine được cung cấp tại (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Hỗ trợ hô hấp và đường thở’ ở dưới.)
Tiết nước bọt quá mức – Ketamine có thể gây tiết nước bọt cực độ (sialorrhea). Cần hút đờm dãi và điều chỉnh tư thế bệnh nhân để phòng ngừa hít sặc. Chúng tôi khuyến cáo điều trị dược lý cho tình trạng tiết nước bọt quá mức nếu xảy ra suy hô hấp, cần hút nước bọt liên tục hoặc khi nước bọt quá nhiều gây cản trở thủ thuật cần thiết (ví dụ: khâu vết rách) (Khuyến cáo 2C). Có thể sử dụng glycopyrrolate (5 mcg/kg IV, có thể lặp lại mỗi 2 đến 3 phút; liều đơn tối đa 0,2 mg; tổng liều tối đa 0,8 mg) hoặc atropine (0,01 đến 0,02 mg/kg IV; liều tối thiểu 0,1 mg; liều tối đa 1,2 mg). (Xem thêm mục ‘Tiết nước bọt quá mức’ ở dưới.)
Biến chứng tim mạch không phổ biến – Các biến chứng tim mạch nghiêm trọng ít gặp và được xử trí theo phác đồ chuẩn. (Xem thêm mục ‘Hỗ trợ tim mạch’ ở dưới.)
Kích động – Kích động tâm thần vận động có thể xảy ra khi quá liều. Khi cần thiết, chúng tôi khuyến cáo điều trị bằng benzodiazepines (Khuyến cáo 2C). Ở người lớn, có thể dùng lorazepam liều 1 đến 2 mg IV cho đến khi đạt được mức độ an thần mong muốn. Các thuốc nhóm butyrophenones (như haloperidol và droperidol) gây cản trở quá trình tản nhiệt, có thể kéo dài khoảng QTc và làm giảm ngưỡng co giật. Chúng tôi khuyến cáo không sử dụng butyrophenones để an thần cho bệnh nhân ngộ độc ketamine (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Kích động tâm thần vận động, cứng cơ, ảo giác’ ở dưới.)
Xử trí sau điều trị – Trong hầu hết các trường hợp, ngộ độc ketamine không gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng và bệnh nhân có thể xuất viện sau một thời gian theo dõi không triệu chứng, thường là trong vòng 6 giờ. (Xem thêm mục ‘Xử trí sau điều trị’ ở dưới.)