Các vấn đề về tăng trưởng và nuôi dưỡng ở trẻ sau khi xuất viện từ NICU

TÓM TẮT

Lý do cần theo dõi tăng trưởng – Khi xuất viện, Z-score cân nặng của trẻ sinh non thường thấp hơn so với Z-score lúc sinh, phản ánh tình trạng kém tăng trưởng thể chất và thiếu cân so với trẻ sinh đủ tháng. Sau khi xuất viện, những trẻ này vẫn đối mặt với nguy cơ cao về dinh dưỡng nên cần được theo dõi tăng trưởng chặt chẽ. Để đánh giá tăng trưởng sau xuất viện, chúng tôi sử dụng biểu đồ tăng trưởng Fenton cho đến khi trẻ đạt 50 tuần tuổi hiệu chỉnh (PMA; tức là 10 tuần sau ngày dự sinh) (hình 1A-B) và sau đó sử dụng biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) (bé gái, bé trai). Việc hiệu chỉnh theo tuổi thai được thực hiện cho đến khi trẻ 24 tháng tuổi, mặc dù hiện nay một số chuyên gia khuyến cáo nên sử dụng tuổi hiệu chỉnh cho đến 36 tháng. (Xem thêm mục ‘Biểu đồ tăng trưởng’ và ‘Theo dõi tăng trưởng định kỳ’ ở dưới.)

Nuôi dưỡng trong thời gian nằm viện – Trong thời gian điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực sơ sinh (NICU), hầu hết các cơ sở y tế đều cung cấp chế độ dinh dưỡng tăng cường cho những trẻ có nguy cơ, như đã được thảo luận chi tiết ở phần khác. (Xem mục “Tiếp cận nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa ở trẻ sinh non”, phần ‘Chế độ dinh dưỡng tăng cường’.)

Nuôi dưỡng sau xuất viện – Đối với những trẻ cần chế độ dinh dưỡng tăng cường để đạt tốc độ tăng trưởng phù hợp trong thời gian nằm NICU, chúng tôi đề nghị tiếp tục duy trì chế độ này sau khi xuất viện (Khuyến cáo 2C). Chỉ định này thường áp dụng cho trẻ có cân nặng lúc sinh <1500 g hoặc tăng trưởng kém (ví dụ: Z-score cân nặng theo tuổi giảm hơn 1,2 từ lúc sinh đến 36 tuần PMA). Chế độ dinh dưỡng tăng cường có hàm lượng năng lượng và khoáng chất cao hơn so với sữa mẹ hoặc sữa công thức cho trẻ đủ tháng, tuy nhiên thành phần dinh dưỡng sẽ thay đổi tùy theo cách triển khai (bảng 1). Việc tiếp tục chế độ dinh dưỡng tăng cường có thể cải thiện nhẹ mức tăng cân và về lý thuyết giúp giảm nguy cơ thiếu xương (mặc dù hầu hết lợi ích đối với sức khỏe xương đạt được trong thời gian nằm NICU). Những trẻ có nguy cơ thấp hơn, ban đầu được xuất viện với chế độ dinh dưỡng tiêu chuẩn, có thể được chuyển sang chế độ tăng cường nếu có dấu hiệu chậm tăng trưởng. (Xem thêm mục ‘Chỉ định’ ở dưới.)

Việc triển khai và thời gian áp dụng chế độ dinh dưỡng tăng cường cần được cá thể hóa dựa trên quá trình tăng trưởng trước đó và hiện tại của trẻ, phương thức nuôi dưỡng (có bú mẹ trực tiếp hay không) và các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn. Chế độ này thường được duy trì sau khi xuất viện từ NICU cho đến khi trẻ đạt ít nhất 40 tuần PMA, và thường kéo dài hơn, đặc biệt là đối với trẻ nuôi bằng sữa công thức. (Xem thêm mục ‘Chế độ dinh dưỡng tăng cường’ ở dưới.)

Trẻ bú mẹ – Đối với trẻ bú mẹ trực tiếp, có thể áp dụng nhiều phương pháp để cung cấp thêm calo và khoáng chất mà vẫn khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ vì những lợi ích về sức khỏe và sự tiện lợi.

Các lần thăm khám theo dõi nên bao gồm hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, như khuyến khích cho bú thường xuyên hoặc vắt sữa để tăng tiết sữa, giải quyết các khó khăn gặp phải và chuyển gửi đến chuyên gia tư vấn sữa mẹ nếu cần thiết. (Xem mục “Nuôi con bằng sữa mẹ ở trẻ sinh non”.)

Chiến lược cung cấp chế độ dinh dưỡng tăng cường cần được cá thể hóa tùy theo nhu cầu dinh dưỡng của trẻ, khả năng bú mẹ trực tiếp, nguyện vọng của gia đình và nguồn lực sẵn có. (Xem thêm mục ‘Chế độ dinh dưỡng tăng cường’ ở dưới.)

Trẻ sinh non nuôi bằng sữa mẹ cũng cần được bổ sung sắt và vitamin D vì sữa mẹ đơn thuần không cung cấp đủ hai dưỡng chất này. (Xem thêm mục ‘Bổ sung vitamin và khoáng chất’ ở dưới.)

Trẻ nuôi bằng sữa công thức – Đối với trẻ sinh non nuôi bằng sữa công thức, chế độ dinh dưỡng tăng cường bao gồm việc sử dụng sữa công thức dành cho trẻ sinh non “sau xuất viện”. Ngưỡng chỉ định chế độ dinh dưỡng tăng cường sau khi xuất viện từ NICU thay đổi tùy thuộc vào cân nặng lúc sinh, đà tăng trưởng của trẻ và cân nhắc về chi phí. Chúng tôi thường duy trì sữa công thức sau xuất viện cho đến khi trẻ đạt 48 hoặc 52 tuần PMA, hoặc cho đến khi trẻ đạt được mức tăng trưởng bù phù hợp. (Xem thêm mục ‘Chế độ dinh dưỡng tăng cường’ ở dưới.)

Các nhóm đối tượng đặc biệt – Một số trẻ có nguy cơ chậm tăng trưởng cao hơn sau khi xuất viện (xem mục ‘Xử trí’ ở dưới):

• Trẻ gặp khó khăn khi bú có thể hưởng lợi từ việc hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, tăng cường dinh dưỡng và trong một số trường hợp, cần được đánh giá chi tiết bởi chuyên gia về rối loạn bú và nuốt. (Xem mục “Nuôi con bằng sữa mẹ ở trẻ sinh non” và “Khó khăn trong nuôi dưỡng bằng đường miệng ở trẻ sơ sinh do rối loạn bú và nuốt”.)
• Trẻ mắc loạn sản phế quản phổi (BPD) có thể cần tăng cường protein và khoáng chất để tối ưu hóa tăng trưởng. Trong thực hành lâm sàng của chúng tôi, chế độ nuôi dưỡng cho những trẻ này cần được cá thể hóa trước khi xuất viện để đảm bảo tăng trưởng đầy đủ trong giới hạn lượng dịch nhập cho phép do bệnh lý phổi mạn tính gây ra.