Chẩn đoán và quản lý hen suyễn ở người cao tuổi

TÓM TẮT

• Dịch tễ học

  Hen phế quản thường gặp ở người trưởng thành trên 65 tuổi. Một số bệnh nhân khởi phát bệnh từ thời thơ ấu, số khác khởi phát khi đã trưởng thành. Ở người cao tuổi, bệnh ít có khả năng tự thuyên giảm. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Yếu tố nguy cơ và yếu tố khởi phát

  Cơ địa dị ứng (Atopy) vẫn là phát hiện thường gặp khi làm test lẩy da ở người cao tuổi. Hút thuốc lá, lông thú nuôi và phơi nhiễm nghề nghiệp là những yếu tố khởi phát hen phổ biến ở đối tượng này. (Xem thêm ‘Các yếu tố nguy cơ và yếu tố khởi phát’, ‘Đánh giá tình trạng cơ địa dị ứng’ ở dưới và “Kiểm soát các yếu tố khởi phát để tăng cường quản lý hen suyễn”.)

• Đánh giá, chẩn đoán và chẩn đoán phân biệt

  Đo hô hấp ký, đánh giá đáp ứng với thuốc giãn phế quản và test kích thích bằng methacholine cho kết quả chính xác ở hầu hết người cao tuổi. (Xem thêm ‘Hô hấp ký với đáp ứng thuốc giãn phế quản’, ‘Xét nghiệm kích thích phế quản, nếu hô hấp ký bình thường’ ở dưới và “Hen suyễn ở trẻ vị thành niên và người lớn: Đánh giá và chẩn đoán”, phần ‘Đánh giá chẩn đoán’.)

  Việc phân biệt hen phế quản với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một thách thức chẩn đoán thường gặp ở những bệnh nhân cao tuổi có triệu chứng khó thở ngắt quãng. Đo khả năng khuếch tán, đo thể tích phổi và chụp CT ngực (ở một số bệnh nhân chọn lọc) có thể giúp phân biệt hai bệnh lý này. Sự chồng lấp giữa hen và COPD không hiếm gặp, mặc dù định nghĩa về tình trạng này vẫn còn khác nhau. (Xem thêm ‘Xét nghiệm chức năng phổi’, ‘COPD và khí phế thũng so với hen suyễn’, ‘Hội chứng chồng lấp hen suyễn và COPD’ ở dưới và “Hen suyễn và COPD đồng mắc”.)

• Điểm khác biệt trong quản lý hen ở người cao tuổi

  Quản lý hen thành công ở mọi bệnh nhân đều dựa trên bốn thành phần thiết yếu: giáo dục bệnh nhân, kiểm soát các yếu tố khởi phát, theo dõi và điều trị dược lý. (Xem thêm “Tổng quan về quản lý hen suyễn ở trẻ em và người lớn”.)

  Các lưu ý dưới đây tập trung cụ thể cho đối tượng người cao tuổi:

  • Kỹ thuật sử dụng bình hít và sự tuân thủ

    Một số bệnh nhân cao tuổi gặp khó khăn trong việc học kỹ thuật sử dụng bình hít đúng cách, hoặc gặp trở ngại về kỹ thuật và tuân thủ điều trị do suy giảm nhận thức. Ngoài ra, người cao tuổi có thể không thể kích hoạt một số loại bình hít bột khô do lưu lượng hít vào thấp.

  • Tiêm phòng các bệnh đường hô hấp

    Người cao tuổi mắc hen có nguy cơ gặp kết cục xấu hơn sau khi nhiễm cúm, phế cầu và COVID-19, vì vậy cần được tiêm phòng các tác nhân này. (Xem thêm ‘Kiểm soát các yếu tố khởi phát hen suyễn’ ở dưới.)

  • Theo dõi bệnh nhân lão khoa

    Việc theo dõi ở người cao tuổi thường bao gồm đánh giá lão khoa toàn diện do có nhiều bệnh đồng mắc, tình trạng suy giảm thể chất, trạng thái dinh dưỡng và/hoặc tình trạng đa thuốc (polypharmacy). (Xem thêm ‘Theo dõi bệnh nhân cao tuổi’ ở dưới.)

  • Điều trị dược lý

    Điều trị dược lý hen ở người cao tuổi nên tuân thủ các hướng dẫn quốc tế, trong đó khuyến cáo liệu pháp ban đầu dựa trên mức độ nặng của hen (bảng 4), sau đó điều chỉnh theo từng bậc (bảng 4) tùy theo mức độ kiểm soát hen (bảng 5). (Xem thêm ‘Quản lý dược lý’ ở dưới.)

    Các lưu ý đặc biệt ở bệnh nhân cao tuổi bao gồm:

    • Đối với bệnh nhân cao tuổi kiểm soát hen kém, chúng tôi thường ưu tiên phối hợp thêm thuốc vận mạch beta-2 tác dụng kéo dài (LABA), tiotropium hoặc thuốc kháng leukotriene làm liệu pháp tăng bậc, trong khi vẫn duy trì liều thấp glucocorticoid hít (GCs). Chiến lược này giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ của GC hít, vốn thường gặp hơn ở người cao tuổi. Cách tiếp cận này đặc biệt hữu ích cho những bệnh nhân có bệnh đồng mắc như khàn tiếng, loãng xương hoặc glôcôm. (Xem thêm ‘Quản lý dược lý’ ở dưới và “Các tác dụng phụ chính của glucocorticoid hít”.)
    • Đối với bệnh nhân cao tuổi kiểm soát hen kém có bệnh tim mạch, đặc biệt là rung nhĩ, chúng tôi ưu tiên dùng thêm thuốc kháng leukotriene hoặc GC hít liều trung bình để đạt được sự kiểm soát trước khi bắt đầu sử dụng LABA.
    • Chúng tôi hạn chế tối đa việc sử dụng GC đường uống và không dùng theophylline ở người cao tuổi do tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.
    • Mặc dù liệu pháp kháng IgE (omalizumab) cho thấy hiệu quả tương đương ở người cao tuổi đáp ứng các chỉ định thông thường, nhưng những rủi ro và lợi ích cụ thể của các tác nhân sinh học khác trên đối tượng này vẫn cần được nghiên cứu thêm.