Chế độ ăn chay cho trẻ em

TÓM TẮT

Tổng quan – Một chế độ ăn chay được lập kế hoạch bài bản sẽ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho trẻ em. Chế độ ăn thuần chay cũng có thể mang lại những lợi ích tương tự nhưng đòi hỏi việc lập kế hoạch chi tiết hơn để đảm bảo đáp ứng đầy đủ các nhu cầu dinh dưỡng. Nhìn chung, chế độ ăn chay có sữa (lactovegetarian) mang lại lợi ích sức khỏe cao hơn và ít rủi ro hơn so với chế độ ăn thuần chay (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Lợi ích đối với sức khỏe tim mạch và chuyển hóa’ ở dưới.)

Tư vấn dinh dưỡng

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

  Các bà mẹ cho con bú ăn chay hoặc thuần chay cần được tư vấn về việc bổ sung vitamin B12. Hàm lượng vitamin B12 trong sữa mẹ phản ánh mức độ B12 của người mẹ; tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng có thể gây tổn thương sự phát triển thần kinh ở trẻ sơ sinh.

  Khi bắt đầu cho trẻ ăn dặm và cai sữa (sữa công thức hoặc sữa mẹ), nên lựa chọn các thực phẩm giàu chất béo và sắt cho trẻ ăn chay, vì thực phẩm chay thường có hàm lượng chất xơ cao nhưng mật độ năng lượng thấp. Các dưỡng chất cần tư vấn thêm cho gia đình trong giai đoạn này bao gồm vitamin D, sắt, kẽm, folate và canxi (bảng 2).

  Trẻ nhỏ có thể dùng sữa đậu nành thay thế sữa động vật, tuy nhiên các loại đồ uống từ thực vật khác thường có hàm lượng calo và protein thấp hơn, nên không phù hợp trong giai đoạn tăng trưởng nhanh. (Xem thêm mục ‘Giai đoạn sơ sinh và cai sữa’ và ‘Đồ uống từ thực vật’ ở dưới.)

• Trẻ lớn và trẻ vị thành niên

  Nhiều trẻ vị thành niên chuyển sang chế độ ăn chay vì lý do đạo đức hoặc bảo vệ môi trường. Một số trẻ lớn hoặc trẻ vị thành niên chọn ăn chay như một phương pháp kiểm soát cân nặng; do đó, lâm sàng cần cảnh giác với các dấu hiệu hạn chế chế độ ăn không hợp lý hoặc các hành vi rối loạn ăn uống khác.

  Những trẻ vị thành niên có chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới bách phân vị thứ 15 và/hoặc có các đặc điểm gợi ý rối loạn ăn uống (bao gồm rối loạn kinh nguyệt hoặc rối loạn hình thể) là đối tượng cần được chuyển gửi để chăm sóc y tế và tâm lý chuyên sâu hơn. (Xem thêm mục ‘Trẻ lớn và trẻ vị thành niên’ ở dưới.)

• Các dưỡng chất cụ thể

  Tư vấn dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng để đảm bảo chế độ ăn cung cấp đủ dưỡng chất, đặc biệt là năng lượng, protein, sắt, canxi, vitamin D và vitamin B12 (cyanocobalamin). Nếu không thể điều chỉnh chế độ ăn để đạt mức khuyến cáo cho các dưỡng chất này, cần bổ sung thực phẩm chức năng để đảm bảo cung cấp đủ.

  • Sắt – Trẻ không ăn thịt hoặc cá có nguy cơ thiếu sắt, đặc biệt là trong giai đoạn tăng trưởng nhanh và ở trẻ gái trong độ tuổi hành kinh. Để tăng cường hấp thu sắt non-heme (từ thực vật), nên bổ sung nguồn acid ascorbic trong mỗi bữa ăn. Hạn chế các loại trà chứa tannin. Một số trường hợp có thể cần phải bổ sung sắt đường uống. (Xem thêm mục ‘Sắt’ ở dưới.)
  • Canxi và vitamin D – Trẻ tiêu thụ ít hoặc không dùng sữa động vật có nguy cơ thiếu canxi và vitamin D. Ngũ cốc ăn liền và các loại sữa thực vật thay thế (như sữa đậu nành) là nguồn cung cấp tốt các dưỡng chất này, với điều kiện chúng được tăng cường vi chất đầy đủ. Tuy nhiên, nhu cầu khuyến cáo cho các dưỡng chất này là khá cao, đòi hỏi phải sử dụng nhiều phần sữa, sữa thực vật tăng cường hoặc ngũ cốc tăng cường mỗi ngày. Nhiều trẻ cần bổ sung thực phẩm chức năng để đáp ứng nhu cầu cơ thể. (Xem thêm mục ‘Canxi’ và Vitamin D ở dưới.)
  • Vitamin B12 – Trẻ theo chế độ ăn thuần chay có nguy cơ thiếu vitamin B12 (cobalamin) vì các sản phẩm động vật (thịt, cá và sữa) là nguồn cung cấp B12 duy nhất cho con người. Những người ăn thuần chay cần sử dụng nguồn cung cấp vitamin B12 thường xuyên và đáng tin cậy, thông qua thực phẩm tăng cường (sữa đậu nành hoặc ngũ cốc) hoặc thực phẩm bổ sung vitamin B12 đường uống. (Xem thêm mục Vitamin B12 ở dưới.)