TÓM TẮT
Dịch tễ học – Viêm cơ tim là bệnh lý viêm của cơ tim với nhiều căn nguyên khác nhau, đa số là do nhiễm trùng (bảng 1). Bệnh hiếm gặp ở trẻ em, với tỷ lệ mắc hàng năm ước tính khoảng 1 đến 2 trên 100.000 trẻ. Hầu hết các nghiên cứu cho thấy phân bố tuổi theo hai đỉnh, tập trung vào thời kỳ nhũ nhi và tuổi vị thành niên. (Xem thêm ‘Căn nguyên’ và ‘Tỷ lệ mắc’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Biểu hiện lâm sàng của viêm cơ tim rất đa dạng. Bệnh nhân có thể khởi phát với một phổ triệu chứng rộng, từ thể cận lâm sàng đến sốc tim, loạn nhịp tim và đột tử (bảng 2). Thông thường, bệnh nhân có giai đoạn tiền triệu gồm sốt, đau cơ và mệt mỏi vài ngày trước khi xuất hiện các triệu chứng rối loạn chức năng tim. Trẻ nhũ nhi và trẻ lớn thường có các dấu hiệu suy tim khi nhập viện, bao gồm: khó thở khi nghỉ, kém dung nạp gắng sức, ngất, thở nhanh, nhịp tim nhanh kéo dài và gan to. Loạn nhịp trên thất và thất thường gặp. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Đánh giá ban đầu – Các xét nghiệm ban đầu ở trẻ nghi ngờ viêm cơ tim tập trung vào việc xác định sự hiện diện và mức độ nghiêm trọng của rối loạn chức năng tim, bao gồm (xem ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới):
- Điện tâm đồ (ECG) (dạng sóng 1) (xem ‘Điện tâm đồ’ ở dưới)
- Dấu ấn sinh học tim (troponin) (xem ‘Dấu ấn sinh học tim (troponin)’ ở dưới)
- Brain natriuretic peptide (BNP) hoặc N-terminal-proBNP (NT-proBNP) (xem ‘Peptide lợi niệu natri’ ở dưới)
- X-quang ngực (hình 1 và hình 2) (xem ‘X-quang ngực’ ở dưới)
- Siêu âm tim (xem ‘Siêu âm tim’ ở dưới)
Chẩn đoán – Chụp cộng hưởng từ tim (CMR) ngày càng được sử dụng phổ biến để chẩn đoán viêm cơ tim ở trẻ em. Sinh thiết nội mạc cơ tim (EMB) được xem là tiêu chuẩn vàng để xác nhận chẩn đoán; tuy nhiên, EMB tiềm ẩn rủi ro đáng kể và có độ nhạy thấp. Trong trường hợp không có sẵn CMR và EMB, hoặc khi rủi ro thông tim hoặc gây mê toàn thân để chụp CMR được đánh giá là quá cao, việc chẩn đoán sẽ dựa trên lâm sàng (xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới):
- CMR – Chẩn đoán viêm cơ tim có thể được thực hiện thông qua CMR dựa trên các tiêu chuẩn đồng thuận (hình 3). Ưu điểm của CMR là ít xâm lấn hơn EMB, dù trẻ nhỏ cần gây mê toàn thân và thông khí cơ học để thực hiện kỹ thuật này. (Xem ‘Cộng hưởng từ tim’ ở dưới.)
- EMB – Tại cơ sở của các tác giả, EMB chỉ được chỉ định cho những bệnh nhân cần thông tim vì lý do khác và/hoặc những bệnh nhân đang được hỗ trợ bằng oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (ECMO). Nếu thực hiện EMB, cần tiến hành càng sớm càng tốt trong diễn tiến bệnh và lấy nhiều mẫu bệnh phẩm để tối ưu hóa độ chính xác chẩn đoán và giảm sai số lấy mẫu. Chẩn đoán viêm cơ tim dựa trên soi kính hiển vi quang học tiêu chuẩn (tiêu chuẩn Dallas), hóa mô miễn dịch, PCR virus và nuôi cấy virus. (Xem ‘Sinh thiết nội mạc cơ tim’ ở dưới.)
- Chẩn đoán lâm sàng – Chẩn đoán viêm cơ tim có thể dựa trên lâm sàng thông qua sự kết hợp của các phát hiện, mặc dù không phải bệnh nhân nào cũng có đầy đủ các dấu hiệu sau (xem ‘Chẩn đoán lâm sàng’ ở dưới):
- Dấu hiệu và triệu chứng của rối loạn chức năng tim cấp tính (ví dụ: khó thở, kém dung nạp gắng sức, ngất, đau ngực khi gắng sức, thở nhanh, nhịp tim nhanh không rõ nguyên nhân, gan to, tiếng ngựa phi)
- Tăng troponin
- Kết quả siêu âm tim cho thấy rối loạn chức năng thất mà không có tổn thương cấu trúc tim tiềm ẩn
- Tiền sử bệnh lý tiền triệu (hô hấp hoặc tiêu hóa) trong vòng hai tuần trước khi nhập viện
- Thay đổi trên ECG gợi ý tổn thương cơ tim cấp hoặc loạn nhịp tim
Đánh giá căn nguyên – Việc đánh giá chẩn đoán bổ sung được thực hiện để xác định căn nguyên của viêm cơ tim. Đối với hầu hết bệnh nhân nghi ngờ viêm cơ tim do virus, quy trình bao gồm các xét nghiệm virus thường quy. Với những bệnh nhân có dấu hiệu của bệnh lý hệ thống đi kèm, có thể cân nhắc thực hiện thêm các xét nghiệm tìm bệnh tự miễn hoặc tình trạng viêm (ví dụ: lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng viêm đa hệ thống ở trẻ em liên quan đến COVID-19 [MIS-C]). (Xem ‘Đánh giá căn nguyên’ ở dưới.)
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt viêm cơ tim bao gồm các bệnh lý khởi phát cấp tính với triệu chứng suy tim (ví dụ: bất thường động mạch vành trái xuất phát từ động mạch phổi [ALCAPA], bệnh cơ tim không do nhiễm trùng, nhiễm trùng huyết nặng, bệnh Kawasaki [KD], MIS-C, loạn nhịp tim nguyên phát) hoặc suy hô hấp (ví dụ: viêm tiểu phế quản, hen suyễn, viêm phổi). Những tình trạng này thường có thể phân biệt với viêm cơ tim thông qua bệnh sử, thăm khám, xét nghiệm và siêu âm tim. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)