Chậm tăng trưởng và dậy thì muộn ở trẻ em bị bệnh viêm ruột (IBD)

TÓM TẮT

Biểu hiện lâm sàng

• Suy giảm tăng trưởng – Rối loạn tăng trưởng chiều cao thường gặp ở trẻ mắc bệnh viêm ruột (IBD), đặc biệt là bệnh Crohn. Tình trạng chậm phát triển rõ rệt xảy ra ở 20% đến 30% trẻ mắc bệnh Crohn. Sự tăng trưởng chiều cao rất nhạy cảm với mức độ hoạt động của bệnh. (Xem thêm ‘Suy giảm tăng trưởng’ ở dưới.)
• Chậm dậy thì – Bệnh Crohn có thể gây ảnh hưởng đến thời điểm bắt đầu dậy thì (gây chậm dậy thì) và/hoặc tiến trình dậy thì (gây đình trệ dậy thì). (Xem thêm ‘Chậm dậy thì’ ở dưới.)
• Cơ chế bệnh sinh – Sự kết hợp của nhiều yếu tố góp phần gây ra tình trạng chậm phát triển ở IBD, bao gồm: cung cấp dinh dưỡng không đầy đủ, viêm, kém hấp thu, sử dụng glucocorticoid và suy tuyến sinh dục. Tình trạng suy tuyến sinh dục, đến lượt nó, lại chịu tác động bởi cả suy dinh dưỡng và viêm. (Xem thêm ‘Cơ chế bệnh sinh của chậm phát triển’ ở dưới.)

Đánh giá

• Theo dõi định kỳ – Tất cả trẻ mắc IBD cần được đo cân nặng, chiều cao và đánh giá giai đoạn dậy thì định kỳ. Cần tính toán chỉ số khối cơ thể (BMI) và tốc độ tăng trưởng chiều cao (bảng 1). (Xem thêm ‘Theo dõi định kỳ tăng trưởng và dậy thì’ ở dưới.)
• Đánh giá bổ sung cho trẻ chậm phát triển – Những trẻ mắc IBD có tốc độ tăng trưởng chiều cao (hình 2A-B) hoặc BMI (hình 3A-B) dưới bách phân vị thứ 10 theo tuổi có khả năng đang gặp tình trạng chậm phát triển do bệnh lý. Tương tự, việc chậm hoặc đình trệ dậy thì ở nhóm đối tượng này thường do bệnh lý nền gây ra. (Xem thêm ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

  Những trẻ này cần được đánh giá sâu hơn về tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng và mức độ hoạt động của IBD (có thể là thể tiềm tàng). Xác định tuổi xương qua X-quang là một thành phần giá trị trong đánh giá vì giúp xác định mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt tăng trưởng cũng như tiềm năng tăng trưởng còn lại. Ngoài ra, trẻ cần được xét nghiệm đánh giá tình trạng thiếu hụt vi chất (bảng 2). (Xem thêm ‘Đánh giá bổ sung cho trẻ chậm phát triển’ ở dưới.)

Phòng ngừa – Tất cả trẻ mắc IBD cần được tư vấn để đảm bảo chế độ ăn cân bằng, cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất nhằm tối ưu hóa sự tăng trưởng. Đối với bệnh nhân trong giai đoạn bệnh hoạt động, kém hấp thu hoặc chậm phát triển, mục tiêu năng lượng và dưỡng chất thường sẽ cao hơn so với quần thể chung. (Xem thêm ‘Phòng ngừa’ ở dưới.)

Xử trí – Việc xử trí phụ thuộc vào mức độ chậm phát triển và mức độ hoạt động của IBD (sơ đồ 1):

• Chậm phát triển nhẹ, IBD không hoạt động – Tư vấn dinh dưỡng để tăng cường cung cấp năng lượng và dưỡng chất thường là đủ cho những bệnh nhân này. Các can thiệp có thể bao gồm bổ sung thực phẩm dạng lỏng (như thức uống dinh dưỡng hoặc pudding) vào chế độ ăn. Những trường hợp không đáp ứng, hoặc những trẻ có mức cung cấp dinh dưỡng rõ ràng là đầy đủ, cần được đánh giá lại để tìm kiếm khả năng hoạt động tiềm tàng của IBD hoặc các nguyên nhân gây chậm phát triển khác. (Xem thêm ‘Bệnh nhân chậm phát triển nhẹ hoặc chậm dậy thì nhưng IBD không hoạt động’ ở dưới.)
• Chậm phát triển rõ rệt – Bệnh nhân chậm phát triển rõ rệt cần được đánh giá toàn diện mức độ hoạt động của IBD, bao gồm cả thể tiềm tàng.
  • IBD đang hoạt động – Đối với những bệnh nhân này, xử trí bao gồm tối ưu hóa dinh dưỡng, khởi trị hoặc tăng bậc điều trị để giải quyết quá trình viêm tiềm ẩn (xem ‘IBD đang hoạt động’ ở dưới):

    Với bệnh nhân Crohn, điều trị thường bao gồm thuốc sinh học (infliximab hoặc adalimumab) hoặc nuôi dưỡng đường ruột độc quyền. Phẫu thuật có thể được chỉ định cho những trường hợp bệnh khu trú kháng điều trị. (Xem “Tổng quan về xử trí bệnh Crohn ở trẻ em và thanh thiếu niên”, phần ‘Mức độ trung bình hoặc nặng’.)

    Với bệnh nhân viêm đại tràng chảy máu, lựa chọn điều trị phụ thuộc vào phạm vi tổn thương, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và đáp ứng với điều trị ban đầu. Chi tiết về khởi trị và tăng bậc điều trị cho bệnh nhân viêm đại tràng chảy máu được cung cấp riêng. (Xem “Xử trí viêm đại tràng chảy máu mức độ nhẹ đến trung bình ở trẻ em và thanh thiếu niên” và “Xử trí trẻ em và thanh thiếu niên nhập viện vì viêm đại tràng chảy máu cấp tính nặng”.)

  • IBD không hoạt động – Bệnh nhân trong nhóm này cần được đánh giá các nguyên nhân gây chậm phát triển khác. Nếu không tìm thấy nguyên nhân cụ thể và trẻ không thể tự tăng cường cung cấp năng lượng, chúng tôi đề xuất thử nghiệm nuôi dưỡng đường ruột vào ban đêm (nuôi dưỡng đường ruột một phần) thay vì các can thiệp khác (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘IBD không hoạt động’ ở dưới.)