TÓM TẮT
Định nghĩa ca bệnh – Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xây dựng các hệ thống phân loại khác nhau cho HIV/AIDS ở trẻ em nhằm chuẩn hóa việc mô tả các ca nhiễm HIV phục vụ mục đích giám sát y tế công cộng và nghiên cứu (bảng 2, bảng 3, bảng 4 và bảng 5). (Xem thêm phần ‘Định nghĩa ca bệnh’ ở dưới.)
Dịch tễ học
- Hơn 90% trẻ em nhiễm HIV trên toàn thế giới lây truyền qua đường dọc (trong tử cung, trong quá trình chuyển dạ và sinh con, hoặc qua sữa mẹ). Lây truyền HIV dọc có thể được ngăn ngừa bằng cách điều trị thuốc kháng retrovirus (ART) cho phụ nữ mang thai và cung cấp ART dự phòng cho trẻ sơ sinh. (Xem thêm phần ‘Thống kê HIV/AIDS toàn cầu’ ở dưới.)
- Tại Hoa Kỳ và các quốc gia giàu nguồn lực, tỷ lệ nhiễm HIV qua lây truyền dọc đã giảm xuống dưới 1% nhờ các chương trình tư vấn và xét nghiệm HIV hiệu quả cho phụ nữ mang thai, điều trị kháng retrovirus (ARV) và các nguồn lực giáo dục. (Xem thêm phần ‘Các khu vực giàu nguồn lực’ ở dưới.)
- Mặc dù số ca nhiễm HIV mới và tử vong ở trẻ em đã giảm tại các khu vực hạn chế về nguồn lực nhờ việc mở rộng xét nghiệm HIV và điều trị kháng retrovirus, nhưng các ca bệnh vẫn tiếp tục xuất hiện, đặc biệt là ở khu vực cận Sahara, châu Phi, nơi khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc, điều trị HIV và các chương trình phòng chống lây truyền dọc còn hạn chế. (Xem thêm phần ‘Các khu vực hạn chế về nguồn lực’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Biểu hiện lâm sàng của nhiễm HIV ở trẻ em rất đa dạng và thường không đặc hiệu (ví dụ: sưng hạch bạch huyết, nấm miệng, chậm phát triển). Hiện nay, các nhiễm trùng cơ hội ít gặp hơn do nhiều trẻ được bắt đầu điều trị ART sớm. Tuy nhiên, ở những trẻ không điều trị ART, nhiễm trùng cơ hội rất phổ biến và thường là dấu hiệu khởi phát đầu tiên của nhiễm HIV. Các bệnh định nghĩa AIDS phổ biến nhất ở trẻ em tại Hoa Kỳ bao gồm viêm phổi do Pneumocystis jirovecii (PJP), nhiễm khuẩn tái phát, hội chứng suy mòn, viêm thực quản do nấm Candida, bệnh não HIV và Cytomegalovirus (CMV) (bảng 1). (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Các bệnh định nghĩa AIDS điển hình’ ở dưới.)
Tiên lượng và kết cục – Kết cục của nhiễm HIV phụ thuộc vào việc bệnh nhân có được điều trị hiệu quả hay không. ART đã làm giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và bệnh tật, đặc biệt là tỷ lệ nhiễm trùng cơ hội (OIs). (Xem thêm phần ‘Tiên lượng và kết cục’ ở dưới.)
Nhiễm HIV không điều trị – Nếu không điều trị, nhiễm HIV gây suy giảm miễn dịch tiến triển, khiến bệnh nhân có nguy cơ phát triển các nhiễm trùng cơ hội và các rối loạn liên quan đến HIV khác. Khoảng một nửa số trẻ nhiễm HIV qua lây truyền dọc tử vong trước 2 tuổi. Việc tiếp tục chú trọng phòng ngừa nhiễm trùng mới ở trẻ em thông qua mở rộng các chương trình ngăn chặn lây truyền dọc và cung cấp dịch vụ điều trị cho trẻ nhiễm HIV là vô cùng quan trọng. (Xem thêm phần ‘Tỷ lệ tử vong cao trong nhiễm HIV không điều trị’ ở dưới.)
Cải thiện kết cục nhờ điều trị ART – Điều trị ART giúp cải thiện tình trạng virus học, miễn dịch học và sức khỏe lâm sàng cho trẻ nhiễm HIV. Việc sử dụng ART ở trẻ em đã làm giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong liên quan đến nhiễm HIV tại các khu vực giàu nguồn lực. Tuy nhiên, việc hạn chế tiếp cận chăm sóc y tế đầy đủ đã gây trở ngại cho tiến trình kiểm soát HIV tại các khu vực hạn chế về nguồn lực. (Xem thêm phần ‘Cải thiện kết cục nhờ điều trị ART’ ở dưới.)
Biến chứng dài hạn – Trẻ được chẩn đoán và điều trị HIV sớm có thể phát triển bình thường và khỏe mạnh. Những khó khăn phổ biến nhất thường xoay quanh việc tuân thủ điều trị và thông báo tình trạng nhiễm HIV cho trẻ. Khi xảy ra các biến chứng dài hạn, phổ biến nhất bao gồm các vấn đề về sức khỏe tâm thần, rối loạn lipid máu, kháng insulin và đái tháo đường, biến chứng tim mạch, giảm mật độ khoáng xương và bệnh thận. (Xem thêm phần ‘Biến chứng dài hạn’ ở dưới.)