Các liệu pháp thực nghiệm
Việc tìm kiếm các thuốc hỗ trợ tác động lên các chất trung gian gây viêm hiện đang là một lĩnh vực nghiên cứu tích cực. Các tác nhân sau đây đã được nghiên cứu (chủ yếu trên mô hình động vật), tuy nhiên chúng vẫn đang trong giai đoạn thực nghiệm và không được sử dụng thường quy trong thực hành lâm sàng:
- Chất chống oxy hóa 68
- Chất ức chế nitric oxide synthase 69,70
- Phối tử gây chết tế bào theo chương trình liên quan đến yếu tố hoại tử khối u (Tumor necrosis factor-related apoptosis-inducing ligand) 71
- Melatonin 72
- Chất ức chế caspase 73
- Phối hợp daptomycin và rifampin (các kháng sinh có tác dụng diệt khuẩn nhưng không gây ly giải vi khuẩn) 74-79
- Roscovitine (kích thích quá trình chết tế bào theo chương trình phụ thuộc caspase ở bạch cầu trung tính) 80
TÓM TẮT
Cơ sở lý luận – Các thuốc chống viêm (chủ yếu là dexamethasone) được đề xuất sử dụng phối hợp với liệu pháp kháng khuẩn trong điều trị viêm màng não do vi khuẩn nhằm giảm đáp ứng viêm, với mục tiêu ngăn ngừa mất thính lực và các biến chứng thần kinh khác. (Xem mục ‘Cơ sở lý luận’ ở dưới.)
Sử dụng dexamethasone trên lâm sàng – Ở trẻ em viêm màng não do Haemophilus influenzae type b (Hib), dexamethasone có vẻ làm giảm nguy cơ mất thính lực. Hiện chưa rõ liệu dexamethasone có mang lại lợi ích tương tự cho bệnh nhân nhiễm các tác nhân gây bệnh phổ biến hơn hay không (ví dụ: phế cầu, não mô cầu). Dexamethasone không cho thấy tác dụng làm giảm nguy cơ xảy ra các di chứng thần kinh khác. (Xem mục ‘Hiệu quả’ ở dưới.)
Hướng tiếp cận đề xuất của chúng tôi như sau (xem mục ‘Tiếp cận theo tác nhân gây bệnh’ ở dưới):
- Nghi ngờ viêm màng não do Hib – Đối với trẻ em đã xác định hoặc nghi ngờ cao viêm màng não do Hib (ví dụ: dựa trên nhuộm Gram hoặc các xét nghiệm chẩn đoán nhanh khác), chúng tôi khuyến cáo điều trị phối hợp với dexamethasone, với điều kiện thuốc phải được dùng trước hoặc cùng lúc với liều kháng khuẩn đầu tiên (Khuyến cáo 1B). Trong thực hành lâm sàng, tình huống này ít gặp. (Xem mục ‘Tiếp cận theo tác nhân gây bệnh’ ở dưới và mục ‘Hiệu quả’ ở dưới.)
- Viêm màng não do phế cầu, não mô cầu hoặc không rõ nguyên nhân – Việc sử dụng dexamethasone ở trẻ em nghi ngờ viêm màng não do phế cầu, não mô cầu hoặc bệnh nhân nghi ngờ viêm màng não do vi khuẩn không rõ nguyên nhân vẫn còn nhiều khác biệt trong thực hành. Tác giả của bài tổng quan này không sử dụng dexamethasone thường quy cho trẻ nghi ngờ viêm màng não do phế cầu hoặc não mô cầu. Tuy nhiên, một số chuyên gia khác có thể lựa chọn sử dụng dexamethasone cho những bệnh nhân này. (Xem mục ‘Tiếp cận theo tác nhân gây bệnh’ ở dưới.)
- Viêm màng não không do vi khuẩn hoặc do vi khuẩn đường ruột Gram âm – Dexamethasone phối hợp không có vai trò trong điều trị viêm màng não vô khuẩn, không do vi khuẩn hoặc viêm màng não do vi khuẩn đường ruột Gram âm. (Xem mục ‘Tiếp cận theo tác nhân gây bệnh’ ở dưới.)
- Trẻ sơ sinh nhỏ và bệnh nhân có bất thường hệ thần kinh trung ương – Việc điều trị phối hợp bằng dexamethasone không có vai trò trong điều trị viêm màng não do vi khuẩn ở trẻ sơ sinh nhỏ (<6 tuần tuổi) và những bệnh nhân có bất thường bẩm sinh hoặc mắc phải ở hệ thần kinh trung ương. (Xem mục ‘Tiếp cận theo tác nhân gây bệnh’ ở dưới.)
- Thời điểm và phác đồ liều dùng
Nếu sử dụng dexamethasone, thuốc nên được dùng trước hoặc cùng lúc với liều kháng sinh đầu tiên. Thuốc có thể không mang lại lợi ích nếu dùng muộn hơn một giờ, mặc dù khoảng thời gian này chưa được xác định rõ ràng. (Xem mục ‘Thời điểm’ ở dưới.)
Liều dùng dexamethasone phù hợp trong trường hợp này là 0,15 mg/kg mỗi liều, tiêm tĩnh mạch mỗi 6 giờ trong vòng 2 đến 4 ngày. (Xem mục ‘Liều dùng’ ở dưới.)