TÓM TẮT
Định nghĩa
- Cơn co giật – Là biểu hiện lâm sàng của tình trạng phóng điện bất thường, quá mức hoặc đồng bộ của các neuron, chủ yếu khu trú tại vỏ não. Hoạt động kịch phát bất thường này diễn ra ngắt quãng và thường tự giới hạn, kéo dài từ vài giây đến vài phút. Cơn co giật triệu chứng cấp (còn gọi là cơn co giật do kích thích hoặc cơn co giật phản ứng) là cơn xảy ra có liên quan chặt chẽ về mặt thời gian với một bệnh lý toàn thân cấp tính hoặc tổn thương não. Cơn co giật không do kích thích là cơn xảy ra khi không có bệnh lý lâm sàng tiềm tàng gây ra, hoặc xảy ra liên quan đến một tổn thương não sẵn có hoặc một rối loạn hệ thần kinh tiến triển. (Xem thêm ‘Cơn co giật’ ở dưới.)
- Động kinh – Là trạng thái có khuynh hướng kéo dài đối với các cơn co giật động kinh tái phát. Các tiêu chuẩn lâm sàng cụ thể cho bệnh động kinh đã được định nghĩa ở trên. (Xem thêm ‘Động kinh’ ở dưới.)
- Phân loại ILAE – Hệ thống phân loại đa cấp độ năm 2017 của Liên đoàn chống Động kinh Quốc tế (ILAE) cung cấp khung phân loại các cơn co giật và bệnh động kinh theo ba cấp độ (loại cơn, loại động kinh và hội chứng động kinh) cùng với nguyên nhân gây bệnh, như được mô tả trong hình (hình 1). (Xem thêm ‘Phân loại chính thức’ và ‘Khung phân loại’ ở dưới.)
- Các loại – Phân loại ILAE chia các cơn co giật và bệnh động kinh thành nhiều nhóm dựa trên dữ liệu lâm sàng và điện não đồ (EEG) (bảng 3):
- Cơn co giật cục bộ (một phần) (xem ‘Cơn co giật cục bộ (một phần)’ ở dưới)
- Cơn co giật toàn thể (xem ‘Cơn co giật toàn thể’ ở dưới)
- Cơn co giật không rõ loại (không thể xác định rõ khởi phát là toàn thể hay cục bộ), một nhóm bao gồm cả co thắt động kinh (xem ‘Không rõ loại’ ở dưới)
- Hội chứng động kinh – Phân loại ILAE ghi nhận hơn 30 hội chứng động kinh, được liệt kê trong bảng (bảng 2), mỗi hội chứng được định nghĩa bởi sự kết hợp đặc trưng của các đặc điểm lâm sàng, dấu hiệu, triệu chứng và bệnh lý trên điện não đồ. (Xem thêm ‘Hội chứng động kinh’ ở dưới và “Hội chứng động kinh ở trẻ em”.)
- Nguyên nhân – Phân loại nguyên nhân của các cơn co giật và bệnh động kinh bao gồm các nhóm: di truyền, cấu trúc, chuyển hóa, miễn dịch, nhiễm trùng và không rõ nguyên nhân (bảng 2). Bất kỳ tổn thương nào đối với vỏ não cũng có thể gây ra cơn co giật. Nhiều hội chứng động kinh có thành phần di truyền đã biết hoặc được dự đoán. (Xem thêm ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)
- Phân loại đơn giản hóa – Một phân loại đơn giản hóa chia động kinh nhi khoa thành năm loại (hình 2):
- Di truyền gia đình
- Động kinh toàn thể di truyền
- Động kinh tự giới hạn
- Động kinh kèm bệnh não
- Động kinh cấu trúc cục bộ
Các đặc điểm trên EEG giúp phân biệt các loại động kinh này có thể được nhận diện nhanh chóng thông qua điện não đồ giữa các cơn thông thường (bảng 4). (Xem thêm ‘Phân loại đơn giản hóa’ ở dưới.)
- Dịch tễ học – Ước tính có khoảng 1% trẻ em và thanh thiếu niên tại Hoa Kỳ sẽ trải qua ít nhất một cơn co giật không do kích thích trước 14 tuổi. Tỷ lệ mắc cao nhất trong vài tháng đầu đời, đặc biệt là giai đoạn ngay sau sinh, giảm đáng kể sau năm đầu đời, ổn định trong thập kỷ đầu tiên và sau đó giảm trở lại ở tuổi vị thành niên. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Đặc điểm lâm sàng – Các cơn co giật thường có tính rập khuôn (cơn sau tương tự cơn trước), xảy ra ngẫu nhiên (bất kỳ thời điểm nào trong ngày hoặc đêm) và hiếm khi khởi phát bởi các yếu tố môi trường, tâm lý hoặc sinh lý cụ thể. Hầu hết bệnh nhân mất ý thức trong cơn sẽ tỉnh lại chậm và có thể xuất hiện trạng thái lú lẫn hoặc mất định hướng (trạng thái sau cơn). Mặc dù có những trường hợp ngoại lệ, nhưng các đặc điểm lâm sàng bất thường có thể gợi ý khả năng của một chẩn đoán thay thế. (Xem thêm ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới và “Co giật và động kinh ở trẻ em: Chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng”, phần ‘Chẩn đoán phân biệt’.)
- Thay đổi theo độ tuổi – Cơn co giật ở trẻ nhỏ khác biệt đáng kể so với trẻ lớn và người lớn. Trẻ trên 6 tuổi có xu hướng có các cơn co giật khá giống với người lớn, trong khi trẻ nhỏ và trẻ nhũ nhi ít có các hành vi phức tạp hơn, đặc biệt là đối với các cơn cục bộ gây suy giảm ý thức. (Xem thêm ‘Thay đổi cơn co giật theo độ tuổi’ ở dưới.)