TÓM TẮT
Tỷ lệ lưu hành – Các vấn đề về giấc ngủ có nguồn gốc hành vi xảy ra ở 20 đến 30% trẻ em, đặc biệt phổ biến ở những trẻ có rối loạn y khoa, rối loạn phát triển thần kinh hoặc rối loạn tâm thần. Mất ngủ cũng thường gặp hơn ở trẻ sống trong môi trường gia đình và điều kiện sống bất lợi, cũng như trẻ thuộc các cộng đồng thiểu số về chủng tộc và sắc tộc từng bị gạt ra ngoài lề xã hội. (Xem ‘Tỷ lệ lưu hành’ ở dưới.)
Mất ngủ do hành vi ở trẻ em – Tình trạng mất ngủ do hành vi ở trẻ nhỏ thường do một trong các nguyên nhân sau:
- Liên tưởng khởi giấc – Mất ngủ liên quan đến các liên tưởng khởi giấc được hình thành qua thói quen là tình trạng phổ biến nhất ở trẻ nhũ nhi và trẻ tập đi, đặc trưng bởi việc thức giấc kéo dài vào ban đêm và cần sự can thiệp của cha mẹ để ngủ lại. Tình trạng này xảy ra khi trẻ học cách liên kết việc đi vào giấc ngủ với những trải nghiệm cụ thể, chẳng hạn như được đưa nôi hoặc được cho bú. (Xem ‘Mất ngủ liên quan đến liên tưởng khởi giấc’ ở dưới.)
- Thiết lập giới hạn không nghiêm ngặt – Mất ngủ liên quan đến việc thiết lập giới hạn không nghiêm ngặt là một rối loạn phổ biến nhất ở trẻ trong độ tuổi mầm non trở lên, đặc trưng bởi sự kháng cự tích cực, phản đối bằng lời nói và đòi hỏi lặp đi lặp lại vào giờ đi ngủ và/hoặc sau khi thức giấc ban đêm. Rối loạn này thường phát triển từ việc người chăm sóc không có khả năng hoặc không sẵn lòng thiết lập các quy tắc giờ đi ngủ nhất quán và thực thi giờ ngủ cố định. (Xem ‘Mất ngủ liên quan đến việc cha mẹ thiết lập giới hạn không nghiêm ngặt’ ở dưới.)
Xử trí
Trẻ nhỏ – Việc hướng dẫn cha mẹ hoặc người chăm sóc về các thực hành giấc ngủ lành mạnh (bảng 3) giúp phòng ngừa các vấn đề về giấc ngủ và cũng là bước điều trị ban đầu quan trọng. Các chiến lược can thiệp hành vi, bao gồm xây dựng thói quen trước khi ngủ, phớt lờ có hệ thống, làm mờ giờ ngủ (bedtime fading) và củng cố tích cực, mang lại hiệu quả cao trong điều trị mất ngủ do hành vi ở trẻ em. (Xem ‘Mất ngủ do hành vi ở trẻ nhỏ’ ở dưới.)
Một phần không thể thiếu trong thói quen trước khi ngủ là thiết lập giờ đi ngủ và lịch trình ngủ nhằm đảm bảo thời lượng ngủ phù hợp với từng giai đoạn phát triển (bảng 4). Giờ đi ngủ hàng đêm nhất quán sẽ giúp điều chỉnh đồng hồ sinh học và giúp trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn. (Xem ‘Thói quen trước khi ngủ’ ở dưới.)
Trẻ lớn và thanh thiếu niên – Điều trị mất ngủ nguyên phát ở trẻ lớn và thanh thiếu niên thường bao gồm các can thiệp hành vi tương tự như những phương pháp áp dụng cho người lớn. Việc thiết lập lịch trình ngủ nhất quán cũng rất quan trọng đối với đối tượng này, vì vệ sinh giấc ngủ kém là nguyên nhân phổ biến gây ra các vấn đề về giấc ngủ (bảng 5). (Xem ‘Trẻ lớn và thanh thiếu niên’ ở dưới và ‘Liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ ở người lớn’.)
Thuốc điều trị – Liệu pháp dược lý để điều trị mất ngủ ở trẻ em không phải là lựa chọn hàng đầu và luôn phải kết hợp với liệu pháp hành vi. (Xem ‘Can thiệp dược lý’ ở dưới.)