TÓM TẮT
Vai trò của thuốc chống trầm cảm – Thuốc chống trầm cảm (bảng 1) có vai trò hạn chế khi được dùng phối hợp với các thuốc chống hưng cảm trong điều trị bệnh nhân trầm cảm chủ yếu trong rối loạn lưỡng cực giai đoạn cấp. Đối với các trường hợp trầm cảm lưỡng cực đáp ứng với liệu pháp phối hợp thuốc chống trầm cảm và thuốc chống hưng cảm, chúng tôi thường duy trì thuốc chống trầm cảm trong khoảng 2 đến 4 tháng sau khi hội chứng trầm cảm thuyên giảm. Tuy nhiên, cần tránh điều trị duy trì bằng thuốc chống trầm cảm ở những bệnh nhân hiện đang trong giai đoạn chu kỳ nhanh, có tiền sử chuyển pha từ trầm cảm sang hưng cảm/hưng cảm nhẹ do dùng thuốc chống trầm cảm, tăng tần suất chu kỳ khí sắc, hoặc có tiền sử các giai đoạn hưng cảm thường xuyên và/hoặc nghiêm trọng. (Xem thêm ‘Vai trò của thuốc chống trầm cảm’ ở dưới.)
Các lâm sàng viên luôn phải kê đơn thuốc chống trầm cảm phối hợp với một thuốc chống hưng cảm như lithium, valproate, carbamazepine hoặc một thuốc chống loạn thần thế hệ hai, và tuyệt đối tránh đơn trị liệu bằng thuốc chống trầm cảm. (Xem thêm ‘Sử dụng thuốc chống hưng cảm để ngăn ngừa chuyển pha’ và ‘Tránh đơn trị liệu bằng thuốc chống trầm cảm’ ở dưới.)
Hiệu quả của thuốc chống trầm cảm – Đối với bệnh nhân trầm cảm chủ yếu trong rối loạn lưỡng cực I hoặc II giai đoạn cấp, việc phối hợp tăng cường thuốc chống hưng cảm với thuốc chống trầm cảm trong ngắn hạn (ví dụ: 6 đến 12 tuần) có thể đem lại lợi ích. Phối hợp thuốc chống hưng cảm/chống trầm cảm có cơ sở vững chắc nhất là olanzapine kết hợp với fluoxetine. (Xem thêm ‘Điều trị cấp tính’ ở dưới.)
Với bệnh nhân trầm cảm lưỡng cực giai đoạn cấp được điều trị bằng phối hợp thuốc chống trầm cảm và thuốc chống hưng cảm sau đó hồi phục, việc điều trị duy trì bằng thuốc chống trầm cảm phối hợp có thể giúp giảm nguy cơ tái phát trầm cảm ở một số bệnh nhân. (Xem thêm ‘Điều trị duy trì’ ở dưới.)
Nguy cơ chuyển pha sang hưng cảm – Sự chuyển đổi cực tính thường xảy ra trong rối loạn lưỡng cực ngay cả khi không điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, và các bằng chứng cho thấy điều trị cấp tính phối hợp với thuốc chống trầm cảm có thể không làm tăng tỷ lệ chuyển pha từ trầm cảm chủ yếu sang hưng cảm/hưng cảm nhẹ. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện hưng cảm do điều trị vẫn có thể tồn tại ở một số nhóm bệnh nhân (ví dụ: rối loạn lưỡng cực I) và những bệnh nhân điều trị đơn trị liệu bằng thuốc chống trầm cảm. Hiện chưa rõ liệu điều trị duy trì phối hợp thuốc chống trầm cảm có làm tăng nguy cơ chuyển pha hay không. (Xem thêm ‘Nguy cơ chuyển pha sang hưng cảm’ và ‘Các yếu tố nguy cơ lâm sàng’ ở dưới.)
Mặc dù chưa xác định được nguy cơ chuyển pha có thay đổi tùy theo từng loại thuốc chống trầm cảm cụ thể hay không, nhưng nguy cơ hưng cảm/hưng cảm nhẹ có thể cao hơn khi dùng thuốc ba vòng và thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI) so với các thuốc khác như thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRI). Trong các thử nghiệm ngẫu nhiên cấp tính khác nhau, tỷ lệ chuyển pha đối với venlafaxine là 15%, thuốc ba vòng là 11%, và đối với SSRI, bupropion hoặc giả dược là 3 đến 5%. (Xem thêm ‘Nhóm thuốc chống trầm cảm và các thuốc cụ thể’ ở dưới.)
Nếu các triệu chứng hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ xuất hiện trong quá trình điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, cần ngừng thuốc chống trầm cảm ngay lập tức và tối ưu hóa các liệu pháp chống hưng cảm. (Xem thêm “Hưng cảm và hưng cảm nhẹ ở người trưởng thành: Lựa chọn dược lý trị liệu”.)
Nguy cơ chu kỳ nhanh – Các nguy cơ tiềm tàng khi sử dụng thuốc chống trầm cảm ở bệnh nhân trầm cảm lưỡng cực bao gồm tăng tần suất chu kỳ khí sắc và/hoặc dẫn đến tình trạng chu kỳ nhanh. (Xem thêm “Rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán”, mục ‘Vai trò của thuốc chống trầm cảm’.)
Ý tưởng và hành vi tự sát – Hiện chưa rõ liệu thuốc chống trầm cảm có liên quan đến việc khởi phát mới các ý tưởng và hành vi tự sát hay không. (Xem thêm ‘Nguy cơ tự sát’ ở dưới.)