Liên kết hướng dẫn từ các hiệp hội
Các liên kết đến hướng dẫn từ các hiệp hội và chính phủ của một số quốc gia và khu vực trên thế giới được cung cấp riêng biệt. (Xem “Liên kết hướng dẫn từ các hiệp hội: Các biện pháp chung trong điều trị ngộ độc cấp tính”, “Liên kết hướng dẫn từ các hiệp hội: Điều trị ngộ độc cấp tính do các tác nhân đặc hiệu không phải thuốc gây nghiện” và “Liên kết hướng dẫn từ các hiệp hội: Phòng ngừa ngộ độc”.)
TÓM TẮT
Dược lý – Dextromethorphan (d-3-methoxy-N-methylmorphinan, DXM) là một thuốc giảm ho không kê đơn (OTC), thường được lạm dụng cho mục đích giải trí trong giới thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Mặc dù có cấu trúc liên quan đến codeine (một chất vận hành thụ thể opioid), nhưng khi quá liều, DXM gây ra sự kết hợp đặc trưng giữa hiệu ứng hưng phấn, kích thích và phân ly ở trẻ lớn và thanh thiếu niên, tương tự như ketamine và phencyclidine (PCP). (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Dược lý và độc tính tế bào’ ở dưới.)
Liều độc và khởi phát – Độc tính của DXM xảy ra theo cách phụ thuộc vào liều lượng. Các biểu hiện thần kinh hành vi thường bắt đầu từ 30 đến 60 phút sau khi uống và kéo dài đến sáu giờ. (Xem thêm phần ‘Liều độc’ ở dưới.)
Biểu hiện ở trẻ em – Ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, ngộ độc DXM có thể xảy ra do người chăm sóc cho dùng quá liều khi cố gắng điều trị bệnh đường hô hấp trên. Việc trẻ nhỏ và nhũ nhi vô tình uống nhầm thường gây ra ít triệu chứng, nhưng có tiềm năng dẫn đến ức chế hô hấp nặng và ngưng thở. (Xem thêm phần ‘Trẻ em’ và ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Biểu hiện ở thanh thiếu niên và người lớn – Các dấu hiệu lâm sàng nổi bật của quá liều DXM ở thanh thiếu niên và người lớn bao gồm những thay đổi về thần kinh hành vi (ví dụ: hưng phấn, ảo giác, cười không phù hợp, loạn thần kèm đặc điểm phân ly, kích động và hôn mê), nhịp tim nhanh, giãn đồng tử, vã mồ hôi và dáng đi mất điều hòa kiểu “zombie”. (Xem thêm phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ và ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Nguy cơ hội chứng serotonin (độc tính serotonin) – DXM có thể gây ra hội chứng serotonin (thay đổi trạng thái tâm thần, co giật, mất ổn định thần kinh thực vật và tăng trương lực cơ) khi dùng quá liều đơn độc, hoặc khi dùng liều hàng ngày thông thường nhưng kết hợp không đúng cách với các thuốc ức chế enzyme monoamine oxidase, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc, linezolid, meperidine, tramadol và các tác nhân tăng serotonin khác (bảng 2). (Xem thêm “Hội chứng serotonin (độc tính serotonin)” và phần ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Khả năng phối hợp với các chất khác – Trong ngộ độc DXM, độc tính bổ sung có thể xuất phát từ việc uống cùng các thành phần khác trong các thuốc điều trị ho và cảm lạnh OTC phổ biến như acetaminophen, thuốc kháng histamine và thuốc co mạch (bảng 3). (Xem thêm phần ‘Công thức bào chế’ và ‘Các dấu hiệu của chất phối hợp’ ở dưới.)
Chẩn đoán – Việc chẩn đoán ngộ độc DXM dựa trên việc nhận diện các biểu hiện lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân khác gây loạn thần cấp, đặc biệt là hạ đường huyết và thiếu oxy (bảng 5 và bảng 6). (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Điều trị – Việc điều trị ngộ độc DXM được thảo luận riêng biệt. (Xem “Ngộ độc Dextromethorphan: Xử trí”.)