Ngộ độc sắt cấp tính

TÓM TẮT

Liều độc – Liều lượng hấp thu (mg/kg sắt nguyên tố) và dạng chế phẩm sắt (bảng 1 và bảng 2) sẽ quyết định mức độ độc tính sau khi quá liều sắt qua đường uống. Việc hấp thu ≥ 60 mg/kg sắt nguyên tố có liên quan đến độc tính nghiêm trọng và tử vong. (Xem mục ‘Liều độc’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Các đặc điểm lâm sàng của ngộ độc sắt cấp tính sau khi uống diễn ra qua 5 giai đoạn (thường chồng lấp lên nhau) (xem mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới) (bảng 4):

• Triệu chứng tiêu hóa sớm (nôn kéo dài, sốc giảm thể tích hoặc thay đổi trạng thái tâm thần cho thấy ngộ độc mức độ trung bình đến nặng)
• Giai đoạn tiềm tàng (hoặc ổn định tương đối)
• Sốc và toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion (anion gap)
• Độc tính gan muộn/hoại tử gan
• Tắc nghẽn môn vị muộn

Đánh giá và xử trí – Việc đánh giá và xử trí ngộ độc sắt cấp tính phụ thuộc vào các triệu chứng hiện tại và liều sắt ước tính, chi tiết được trình bày trong các thuật toán (thuật toán 1A và thuật toán 1B) và bảng tổng quan nhanh (bảng 4). (Xem mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán ngộ độc sắt được nghi ngờ dựa trên tiền sử uống sắt và các biểu hiện lâm sàng của ngộ độc. Chẩn đoán được xác nhận khi thấy một lượng lớn viên sắt trên X-quang bụng không chuẩn bị hoặc nồng độ sắt huyết thanh đỉnh (SIL) ≥ 500 mcg/dL (90 $\mu$mol/L). SIL đỉnh cũng giúp xác định mức độ độc tính dự kiến sau quá liều đường uống, từ đó hỗ trợ đưa ra quyết định xử trí. (Xem mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Phiên giải nồng độ sắt huyết thanh’ ở dưới.)

Ngộ độc mức độ trung bình đến nặng – Xử trí ngộ độc sắt cấp tính mức độ trung bình đến nặng bao gồm (thuật toán 1A và bảng 4) (xem mục ‘Xử trí’ và ‘Ngộ độc mức độ trung bình đến nặng’ ở dưới):

• Chăm sóc hỗ trợ – Bảo vệ đường thở và hỗ trợ hô hấp khi cần thiết. Hồi sức thể tích để duy trì trạng thái đẳng thể (euvolemia) là rất quan trọng. (Xem mục ‘Chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)
• Khử độc tiêu hóa – Việc chỉ định khử độc tiêu hóa được quyết định bởi số lượng và vị trí của các viên sắt quan sát được trên X-quang bụng không chuẩn bị. Đối với những bệnh nhân có nguy cơ tăng mức độ độc tính dựa trên số lượng viên sắt thấy trên X-quang bụng, chúng tôi đề nghị rửa ruột toàn bộ (WBI) thay vì rửa dạ dày (Khuyến cáo 2C). Ngoại trừ những trường hợp hiếm gặp quá liều sắt đường uống khối lượng lớn gây độc tính nghiêm trọng và có lượng lớn viên thuốc chưa hấp thu trong dạ dày (ví dụ: thấy > 20 viên trên X-quang bụng), rủi ro của việc rửa dạ dày thường lớn hơn lợi ích hạn chế mà nó mang lại. (Xem mục ‘Khử độc tiêu hóa’ ở dưới.)
• Deferoxamine – Đối với tất cả bệnh nhân (bao gồm cả bệnh nhân mang thai) ngộ độc sắt cấp tính đường uống có nguy cơ đe dọa tính mạng, chúng tôi khuyến cáo điều trị giải độc bằng deferoxamine truyền tĩnh mạch (IV) (Khuyến cáo 1B). Chỉ định này bao gồm những bệnh nhân có bất kỳ đặc điểm nào sau đây (xem mục Deferoxamine và ‘Bệnh nhân mang thai’ ở dưới):
  • Triệu chứng nặng (lơ mơ hoặc hôn mê, sốc giảm thể tích, hoặc nôn và/hoặc tiêu chảy kéo dài)
  • Toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion
  • Liều hấp thu ước tính từ các viên thuốc trên X-quang ≥ 60 mg/kg sắt nguyên tố
  • SIL đỉnh ≥ 500 mcg/dL (90 $\mu$mol/L)

  Trước khi dùng deferoxamine, chúng tôi khuyên nên hội chẩn với chuyên gia độc chất học lâm sàng và/hoặc trung tâm chống độc khu vực. Việc giải độc sắt bằng deferoxamine nên được tiến hành ngay khi nhận thấy nguy cơ độc tính nghiêm trọng. Cách tiếp cận dùng deferoxamine được trình bày ở trên. (Xem mục Deferoxamine ở dưới.)

Quá liều sắt đường tĩnh mạch (IV) – Nồng độ SIL sau quá liều do điều trị (iatrogenic) các chế phẩm sắt truyền tĩnh mạch có thể tăng cao vượt mức 500 mcg/dL nhưng ít hoặc không gây độc tính sau đó. Do đó, việc giải độc cho bệnh nhân quá liều sắt IV nên dựa trên sự xuất hiện của các độc tính lâm sàng đáng kể (ví dụ: toan chuyển hóa nặng kèm sốc hoặc dấu hiệu độc tính gan). (Xem mục ‘Quá liều sắt đường tĩnh mạch’ ở dưới.)