Ngộ độc Opioid ở trẻ em và trẻ vị thành niên

TÓM TẮT

Tổng quan nhanh – Cung cấp các đặc điểm lâm sàng, các xét nghiệm cận lâm sàng được khuyến cáo và hướng xử trí ngộ độc opioid ở trẻ em và thanh thiếu niên (bảng 5).

Dịch tễ học – Ngộ độc opioid ở thanh thiếu niên chủ yếu do sử dụng giải trí hoặc cố ý tự tử. Ở trẻ nhỏ, ngộ độc thường xảy ra do uống nhầm trong lúc tò mò, tuy nhiên cần đánh giá khả năng người chăm sóc cố ý gây phơi nhiễm cho trẻ. (Xem phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán – Chẩn đoán ngộ độc opioid thường dựa trên các dấu hiệu lâm sàng. Các dấu hiệu điển hình bao gồm: tri giác suy giảm, giảm nhịp thở, giảm thể tích khí lưu thông, giảm nhu động ruột và đồng tử co nhỏ. Chỉ số dự báo tốt nhất cho ngộ độc opioid là tình trạng suy hô hấp. Lưu ý rằng đồng tử bình thường hoặc giãn đồng tử không loại trừ chẩn đoán ngộ độc opioid. (Xem phần ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Bất kỳ tình trạng bệnh lý nào gây hôn mê ở trẻ em đều có thể mô phỏng ngộ độc opioid. Cần đặc biệt loại trừ các tình trạng mà nếu chậm chẩn đoán sẽ làm chậm trễ việc điều trị đặc hiệu, chẳng hạn như: thiếu oxy máu, hạ đường huyết, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương và chấn thương đầu do ngược đãi. (Xem phần ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Xử trí – Việc xử trí ngộ độc opioid bao gồm:

• Hỗ trợ đường thở, hô hấp và tuần hoàn – Hỗ trợ đường thở và hô hấp cho trẻ bằng cách thông khí bóp bóng với oxy 100% cho đến khi thuốc đối kháng opioid được sử dụng. (Xem phần ‘Chăm sóc hỗ trợ’ ở dưới.)
• Naloxone – Chúng tôi khuyến cáo trẻ em và thanh thiếu niên nghi ngờ quá liều opioid nên được điều trị bằng naloxone thay vì chỉ chăm sóc hỗ trợ đơn thuần (Khuyến cáo 1A). Liều naloxone đầu tiên thay đổi tùy theo cân nặng của bệnh nhân và bệnh cảnh lâm sàng (xem phần ‘Liều dùng và cách dùng’ ở dưới):
  • Trẻ <20 kg: 0,1 mg/kg IV (tối đa 2 mg/liều).
  • Trẻ ≥20 kg: 2 mg IV.
  Thanh thiếu niên nghi ngờ lệ thuộc opioid và còn tự thở nên được dùng naloxone liều thấp hơn (tương tự chiến lược điều trị ở người lớn) để tránh khởi phát hội chứng cai opioid (bảng 8). Liều khởi đầu 0,04 mg là phù hợp, sau đó tăng liều dần mỗi vài phút cho đến khi nhịp thở đạt từ 12 lần/phút trở lên. Có thể pha loãng 1 mL dung dịch naloxone 0,4 mg/mL với 9 mL nước muối sinh lý hoặc nước cất pha tiêm (tạo ra tổng thể tích 10 mL với nồng độ 0,04 mg/mL) và tiêm từng liều 1 đến 2 mL. (Xem “Ngộ độc opioid cấp ở người lớn”, phần ‘Các biện pháp cơ bản và liệu pháp giải độc’.)
• Sử dụng naloxone ở trẻ sơ sinh được thảo luận riêng. (Xem “Hồi sức sơ sinh tại phòng sinh”, phần ‘Naloxone’.)
• Khử độc tiêu hóa – Chúng tôi khuyến cáo sử dụng than hoạt tính (1 g/kg uống hoặc qua sonde dạ dày, tối đa 50 g) cho trẻ nhỏ và thanh thiếu niên còn tỉnh táo đã uống opioid và đến khám trong vòng một giờ sau khi quá liều (Khuyến cáo 1B). Than hoạt tính không có chỉ định trong trường hợp quá liều opioid qua đường tĩnh mạch hoặc đường hít. (Xem phần ‘Khử độc tiêu hóa’ ở dưới.)
• Sau một giờ quá liều, những bệnh nhân uống lượng lớn opioid (đối tượng giấu thuốc trong cơ thể – body stuffers hoặc packers), dùng opioid giải phóng kéo dài hoặc miếng dán opioid có thể cần chỉ định rửa ruột toàn bộ như mô tả riêng. (Xem “Ngộ độc opioid cấp ở người lớn”, phần ‘Body packing và body stuffing’ và “Giấu thuốc gây nghiện trong cơ thể (body packing)”.)

Hướng xử trí và theo dõi – Những bệnh nhân sau đây cần nhập viện sau ngộ độc opioid (xem phần ‘Hướng xử trí và theo dõi’ ở dưới):

• Trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ cần dùng naloxone để đảo ngược tác dụng của opioid hoặc nghi ngờ người chăm sóc cố ý gây ngộ độc.
• Bệnh nhân có khả năng ngộ độc opioid kéo dài hoặc khởi phát muộn (ví dụ: uống diphenoxylate-atropine [Lomotil], methadone hoặc buprenorphine).
• Bệnh nhân có ý định tự tử hoặc môi trường sống không đảm bảo an toàn cho trẻ.
• Thanh thiếu niên tái diễn suy hô hấp hoặc phù phổi không do tim. Tương tự như ở người lớn, các triệu chứng ngộ độc tái diễn hoặc suy hô hấp thường xuất hiện trong vòng hai giờ sau khi điều trị ban đầu; do đó, việc theo dõi quá thời gian này là không cần thiết. (Xem “Ngộ độc opioid cấp ở người lớn”, phần ‘Hướng xử trí và theo dõi’.)

Bảo vệ trẻ em – Trong các trường hợp nghi ngờ ngược đãi trẻ em, cần thực hiện đánh giá thêm (bảng 9), tốt nhất nên hội chẩn với nhóm bảo vệ trẻ em đa chuyên khoa (nếu có) và báo cáo nghi ngờ cho cơ quan chính phủ có thẩm quyền. (Xem “Ngược đãi trẻ em về thể chất: Đánh giá chẩn đoán và xử trí”.)

Chuyển tuyến điều trị rối loạn sử dụng opioid – Đối với những bệnh nhân thanh thiếu niên được xác định mắc rối loạn sử dụng opioid, cần lập kế hoạch quản lý lâu dài đối với vấn đề lạm dụng thuốc và chuyển gửi đến các nguồn điều trị rối loạn sử dụng chất tại địa phương trước khi xuất viện. (Xem “Rối loạn sử dụng chất ở thanh thiếu niên: Tổng quan điều trị”.)