Chấn thương đầu kín nhẹ ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ (<2 tuổi): Đặc điểm lâm sàng và đánh giá

TÓM TẮT

Cơ sở lý luận – Chấn thương sọ não kín nhẹ thường gặp ở trẻ nhũ nhi và trẻ em dưới 2 tuổi, thông thường không liên quan đến tổn thương não hay để lại di chứng lâu dài. Tuy nhiên, một số ít trẻ dù có tổn thương dường như nhẹ nhưng thực chất lại mắc tổn thương não chấn thương có ý nghĩa lâm sàng (ciTBI), đòi hỏi phải theo dõi kéo dài hoặc can thiệp cấp cứu như hồi sức tích cực hoặc phẫu thuật thần kinh. (Xem thêm ‘Cơ sở lý luận’ và ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

Dịch tễ học – Ở trẻ dưới 2 tuổi chấn thương sọ não nhẹ và có kết quả khám thần kinh bình thường, khoảng 3% đến 10% có tổn thương não chấn thương (TBI) trên CT scanner, 1% có ciTBI và 0,2% cần can thiệp phẫu thuật thần kinh. Nhiều bệnh nhân có ciTBI trông vẫn khỏe mạnh và có thể chỉ có các khối tụ máu ngoài vùng trán. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Đánh giá – Bác sĩ lâm sàng cần khai thác bệnh sử và thăm khám chi tiết cho trẻ nhũ nhi chấn thương sọ não kín nhẹ, đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu gợi ý ciTBI. Ở nhóm tuổi này, cần lưu tâm đến bất kỳ đặc điểm bệnh sử hoặc thăm khám nào nghi ngờ có dấu hiệu ngược đãi trẻ em (bảng 4). (Xem thêm ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Quy tắc quyết định lâm sàng PECARN – Trẻ dưới 2 tuổi chấn thương sọ não kín nhẹ và không nghi ngờ bị ngược đãi có thể được phân tầng nguy cơ ciTBI thành mức cao, trung bình hoặc thấp dựa trên các đặc điểm lâm sàng. Chúng tôi đề xuất việc quyết định đánh giá, đặc biệt là chỉ định chẩn đoán hình ảnh thần kinh và theo dõi, nên dựa theo quy tắc quyết định lâm sàng nguy cơ thấp của Mạng lưới Nghiên cứu Ứng dụng Chăm sóc Cấp cứu Nhi khoa (PECARN) (bảng 2) thay vì các quy tắc khác. Các quy tắc quyết định lâm sàng nhằm mục đích hỗ trợ chứ không thay thế hoàn toàn tư duy quản lý lâm sàng. (Xem thêm ‘Quy tắc quyết định lâm sàng’ và ‘Phán đoán lâm sàng’ ở dưới.)

Tuy nhiên, trẻ dưới 3 tháng tuổi chấn thương sọ não kín nhẹ cần được đặc biệt lưu ý vì có nguy cơ TBI cao hơn so với trẻ lớn hơn và trẻ dưới 2 tuổi. Do những ảnh hưởng lâu dài của TBI ở trẻ nhũ nhi nhỏ tuổi chưa được xác định rõ, chúng tôi không xếp nhóm này vào nhóm nguy cơ thấp.

Tụ máu da đầu đơn độc – Đối với những trẻ dưới 1 tuổi nhìn chung khỏe mạnh, mà tiêu chuẩn duy nhất để nghi ngờ ciTBI hoặc TBI sau chấn thương sọ não kín nhẹ là tụ máu da đầu đơn độc, chúng tôi đề xuất bác sĩ lâm sàng sử dụng thang điểm da đầu ở trẻ nhũ nhi (bảng 3) kết hợp với quy tắc quyết định chấn thương đầu PECARN để phân tầng nguy cơ và xác định nhu cầu chụp hình ảnh thần kinh. (Xem thêm ‘Tụ máu da đầu đơn độc’ ở dưới.)

Tiếp cận chẩn đoán hình ảnh thần kinh – Quy trình tiếp cận chẩn đoán hình ảnh thần kinh cho trẻ nhũ nhi và trẻ em dưới 2 tuổi bị chấn thương sọ não kín nhẹ dựa trên các phát hiện lâm sàng được trình bày trong bảng (bảng 5). Những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc ciTBI cần được chụp hình ảnh thần kinh kịp thời. Những bệnh nhân có nguy cơ trung bình có thể được chụp hình ảnh hoặc theo dõi tùy theo bệnh cảnh lâm sàng cụ thể; chỉ định chụp hình ảnh nếu các triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc xuất hiện triệu chứng mới trong quá trình theo dõi. Những bệnh nhân có nguy cơ thấp mắc ciTBI không nên chụp hình ảnh thần kinh. (Xem thêm ‘Tiếp cận’ ở dưới.)

Cách tiếp cận này không áp dụng cho trẻ em có nghi ngờ lâm sàng về chấn thương đầu do ngược đãi. Tất cả những bệnh nhân này đều cần được chụp hình ảnh thần kinh. (Xem “Ngược đãi trẻ em: Đánh giá và chẩn đoán chấn thương đầu do ngược đãi ở trẻ nhũ nhi và trẻ em”.)

Chỉ định cận lâm sàng khuyến cáo – Cả CT scanner sọ não không tiêm thuốc cản quang và MRI não đều có độ nhạy cần thiết để xác định ciTBI. CT sọ não có thể được thực hiện nhanh chóng tại hầu hết các bệnh viện. Mặc dù MRI không gây nhiễm xạ, nhưng phương pháp này ít phổ biến hơn ở nhiều cơ sở y tế, có thể dẫn đến chậm trễ trong điều trị và có thể yêu cầu an thần do thời gian quét kéo dài hơn. (Xem thêm ‘Chỉ định cận lâm sàng khuyến cáo’ ở dưới.)

Xử trí – Các khuyến nghị xử trí cụ thể dựa trên kết quả đánh giá được trình bày trong một phần riêng. (Xem “Chấn thương sọ não nhẹ ở trẻ nhũ nhi và trẻ em: Xử trí”.)