Say tàu xe

TÓM TẮT

Định nghĩa và cơ chế bệnh sinh – Say tàu xe là một hội chứng xảy ra khi cơ thể đáp ứng với chuyển động thực tế hoặc cảm giác về chuyển động, bao gồm các triệu chứng tiêu hóa, hệ thần kinh trung ương và thần kinh tự chủ. Khi không có các vận động chủ động do chính cơ thể tạo ra, não bộ ước tính chuyển động chủ yếu dựa trên thông tin từ hệ tiền đình, thị giác và cảm giác thân thể. Khi ba nguồn tín hiệu cảm giác này không đồng nhất, một sự xung đột cảm giác sẽ xảy ra trong não; đây được cho là cơ chế gây ra các triệu chứng của say tàu xe (Xem thêm ‘Giới thiệu’ và ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới).

Dịch tễ học – Hầu hết mọi người đều có thể xuất hiện tình trạng say tàu xe nếu có đủ tác nhân kích thích. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm với say tàu xe ở mỗi cá nhân là khác nhau. Nhìn chung, nữ giới (đặc biệt là trong thời kỳ mang thai), trẻ em trên hai tuổi và những người mắc migraine thường dễ nhạy cảm hơn (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới).

Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán – Các triệu chứng phổ biến của say tàu xe bao gồm buồn nôn, đau đầu, cảm giác nóng bừng và mệt mỏi. Các triệu chứng khác có thể gặp là choáng váng (không kèm chóng mặt xoay), ợ hơi, tăng tiết nước bọt và vã mồ hôi (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới).

Chẩn đoán say tàu xe chủ yếu dựa trên lâm sàng, thông qua các triệu chứng điển hình xuất hiện khi có chuyển động từ bên ngoài hoặc cảm giác về chuyển động. Nếu bệnh nhân đã có tiền sử say tàu xe và biểu hiện điển hình, không cần thực hiện thêm các thăm dò khác. Tuy nhiên, nếu một bệnh nhân chưa từng say tàu xe nhưng đột nhiên trở nên nhạy cảm với tình trạng này, cần đánh giá xem bệnh nhân có mắc migraine hay không, vì bệnh lý này có liên quan đến việc tăng mức độ nhạy cảm với say tàu xe (Xem thêm ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Xử trí: Chú trọng phòng ngừa – Việc điều trị say tàu xe giai đoạn cấp thường không hiệu quả, do đó cần ưu tiên các biện pháp phòng ngừa. Phương pháp phòng ngừa tùy thuộc vào tiền sử nhạy cảm với say tàu xe của bệnh nhân (xem ‘Phòng ngừa’ ở dưới):

• Có tiền sử say tàu xe nghiêm trọng – Một số bệnh nhân cho biết họ từng có các triệu chứng say tàu xe gây khó chịu và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt. Đối với những bệnh nhân này, chúng tôi áp dụng:
  • Điều chỉnh môi trường (ví dụ: nhìn ra đường chân trời, tránh đọc sách và chọn vị trí ngồi ít rung lắc nhất) (Xem thêm ‘Điều chỉnh môi trường’ ở dưới).
  • Các liệu pháp bổ trợ và thay thế (kẹo gừng và băng dán bấm huyệt) (Xem thêm ‘Các liệu pháp bổ trợ và thay thế’ ở dưới).
  • Sử dụng thuốc – Các lựa chọn thuốc được nghiên cứu kỹ và sử dụng phổ biến nhất là scopolamine và thuốc kháng histamine. Việc lựa chọn thuốc cụ thể tùy thuộc vào hoàn cảnh (ví dụ: thời gian tiếp xúc với tác nhân gây say và mức độ chấp nhận được của tình trạng buồn ngủ hoặc các tác dụng phụ khác) (Xem thêm ‘Scopolamine hoặc thuốc kháng histamine’ ở dưới).
• Không có tiền sử say tàu xe nghiêm trọng – Những bệnh nhân khác không có tiền sử say tàu xe hoặc chỉ có các triệu chứng nhẹ không ảnh hưởng đến sinh hoạt. Đối với những trường hợp này, chúng tôi hướng dẫn về các biện pháp điều chỉnh môi trường và liệu pháp bổ trợ, thay thế. Chúng tôi thường không khuyến cáo dùng thuốc cho những bệnh nhân không nhạy cảm với say tàu xe do nguy cơ gây an thần và các tác dụng phụ kháng cholinergic khác (Xem thêm ‘Bệnh nhân không có tiền sử say tàu xe nghiêm trọng’ ở dưới).

Thai kỳ – Phụ nữ mang thai có thể đặc biệt nhạy cảm với say tàu xe. Các loại thuốc được coi là an toàn để điều trị ốm nghén cũng có thể được sử dụng để điều trị say tàu xe, bao gồm các thuốc kháng histamine như meclizine và dimenhydrinate (Xem thêm ‘Bệnh nhân mang thai’ ở dưới).