TÓM TẮT
Sinh lý – Khả năng khuếch tán khí của phổi đối với carbon monoxide (DLCO) đo lường khả năng vận chuyển khí từ không khí hít vào trong phế nang đến các hồng cầu trong mao mạch phổi. (Xem ‘Sinh lý’ ở dưới.)
Chỉ định – Có nhiều chỉ định lâm sàng cho việc đo DLCO (bảng 1). Nhìn chung, DLCO được sử dụng để xác định nguyên nhân gây khó thở hoặc giảm oxy máu, theo dõi diễn tiến của bệnh phổi kẽ, và phát hiện tăng áp lực động mạch phổi ở những bệnh nhân có nguy cơ, chẳng hạn như bệnh nhân xơ cứng hệ thống. (Xem ‘Chỉ định’ ở dưới.)
Chuẩn bị – Để chuẩn bị đo DLCO, bệnh nhân nên tránh hút thuốc lá trong ngày làm xét nghiệm (hoặc ghi nhận thời điểm hút điếu thuốc cuối cùng) và ngưng thở oxy hỗ trợ ít nhất 15 phút trước khi đo. (Xem ‘Chuẩn bị’ ở dưới.)
Thực hiện
Phương pháp – Nghiệm pháp DLCO bắt đầu bằng việc thở ra hết mức đến thể tích khí cặn (RV), sau đó ống ngậm được kết nối với khí thử (ví dụ: 0,3% carbon monoxide [CO], 10% khí đánh dấu [ví dụ: helium]), và đối tượng hít vào nhanh đến dung tích phổi toàn bộ (hình 1). Sau khi nín thở trong 10±2 giây, đối tượng thở ra nhanh và hết mức về RV. Một mẫu khí phế nang của khí thở ra sau đó được phân tích để tính toán độ pha loãng của khí đánh dấu và mức độ hấp thu CO. (Xem ‘Phương pháp luận’ ở dưới.)
Kiểm tra chất lượng – Khi đánh giá mức độ đầy đủ của nỗ lực hít vào, thể tích hít vào (VI) phải ≥90% giá trị đo lớn nhất của dung tích sống (VC). Một nghiệm pháp cũng có thể được coi là chấp nhận được nếu VI nằm trong khoảng 85% của VC lớn nhất và VA nằm trong khoảng 200 mL hoặc 5% (tùy giá trị nào lớn hơn) so với VA lớn nhất từ các nghiệm pháp chấp nhận được khác (hình 1). (Xem ‘Hiệu chỉnh thể tích’ ở dưới.)
Phiên giải kết quả – Các nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của việc tăng hoặc giảm DLCO được liệt kê trong các bảng (bảng 2 và bảng 3). (Xem ‘Phiên giải kết quả’ ở dưới.)
Giá trị chẩn đoán – Đo DLCO hữu ích trong nhiều tình huống lâm sàng (bảng 1):
- Bệnh lý tắc nghẽn – DLCO giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt đối với tình trạng tắc nghẽn đường thở vẫn còn sau khi hít thuốc giãn phế quản. DLCO giảm ở bệnh nhân khí phế thũng, viêm tiểu phế quản tắc nghẽn và bệnh lymphangioleiomyomatosis, trong khi có xu hướng bình thường hoặc tăng ở bệnh nhân hen phế quản. (Xem ‘Bệnh lý tắc nghẽn’ ở dưới.)
- Bệnh lý hạn chế – DLCO cũng giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt đối với bệnh phổi hạn chế. DLCO thấp kết hợp với giảm thể tích phổi gợi ý bệnh phổi kẽ. Ngược lại, DLCO bình thường đi kèm với thể tích phổi thấp gợi ý nguyên nhân gây hạn chế ngoài phổi, chẳng hạn như tràn dịch màng phổi, dày màng phổi, yếu cơ thần kinh hoặc gù vẹo cột sống. (Xem ‘Bệnh lý hạn chế’ ở dưới.)
- Bệnh lý mạch máu phổi – Các rối loạn cần xem xét khi phát hiện giảm DLCO đơn thuần bao gồm các bệnh mạch máu phổi (ví dụ: tăng áp lực động mạch phổi, thuyên tắc mạch), bệnh phổi kẽ giai đoạn sớm, thiếu máu, hội chứng gan phổi và tăng carboxyhemoglobin máu. Giá trị DLCO dự đoán có thể được hiệu chỉnh theo tình trạng thiếu máu (máy tính 1 và máy tính 2). (Xem ‘DLCO thấp với hô hấp ký bình thường’ ở dưới.)
Ứng dụng trong quản lý bệnh
Đánh giá khách quan mức độ nặng của COPD – Ở những bệnh nhân COPD, chỉ số DLCO thấp dự báo tình trạng giảm bão hòa oxy trong khi gắng sức và kết quả dài hạn của phẫu thuật giảm thể tích phổi. (Xem ‘Nhu cầu liệu pháp oxy’ ở dưới và ‘Trước khi phẫu thuật cắt bỏ phổi’ ở dưới.)
Theo dõi diễn tiến bệnh – Sự thay đổi của DLCO là một chỉ số tốt để đánh giá sự tiến triển của bệnh hoặc đáp ứng với điều trị. Sự thay đổi lớn hơn 4 mL/phút/mmHg có khả năng là sự khác biệt có ý nghĩa lâm sàng trong các phòng xét nghiệm chức năng phổi có các quy trình và chính sách để duy trì tính nhất quán của kết quả. (Xem ‘Sử dụng DLCO để theo dõi diễn tiến bệnh’ ở dưới.)