TÓM TẮT
Danh mục thuốc gây tán huyết – Thuốc có thể gây tán huyết thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Các bảng dưới đây liệt kê những thuốc thường gặp dựa trên cơ chế gây bệnh:
- Cơ chế miễn dịch (do kháng thể trung gian), có thể phụ thuộc hoặc không phụ thuộc vào thuốc (bảng 1)
- Cơ chế oxy hóa (bảng 2)
- Tình trạng tăng methemoglobin máu (bảng 3)
- Bệnh vi mạch huyết khối (TMA) (bảng 4)
Chi tiết được thảo luận ở phần trên. (Xem thêm ‘Danh mục các thuốc thường gặp’ và ‘Cơ chế’ phía trên.)
Đánh giá ban đầu – Bước đầu tiên là nhận diện các dấu hiệu và triệu chứng của tán huyết. Tiền sử tiếp xúc cần tập trung vào các thuốc mới sử dụng cũng như việc tiếp xúc với các loại thuốc hoặc hóa chất khác. (Xem thêm ‘Biểu hiện điển hình/Khi nào nghi ngờ tán huyết do thuốc’ phía trên.)
Phết máu ngoại vi – Phết máu ngoại vi giúp xác định loại tán huyết nghi ngờ. Sự xuất hiện của tế bào “vết cắn” (bite cells) và tế bào “phồng rộp” (blister cells) gợi ý tán huyết do oxy hóa (hình 1), tình trạng này có thể xảy ra ở người có hoặc không có thiếu hụt glucose-6-phosphate dehydrogenase (G6PD); hồng cầu hình cầu gợi ý tán huyết miễn dịch (hình 2); và hồng cầu mảnh/vỡ (schistocytes) gợi ý bệnh vi mạch huyết khối TMA (hình 3). Một số nguyên nhân gây tán huyết do thuốc là cấp cứu nội khoa; nếu chưa có kết quả phết máu, cần yêu cầu thực hiện và xem xét kết quả nhanh nhất có thể. (Xem thêm ‘Xem xét phết máu ngoại vi’ phía trên.)
Xét nghiệm cận lâm sàng – Việc chỉ định xét nghiệm dựa trên biểu hiện lâm sàng và thuốc nghi ngờ gây bệnh. Các kết quả điển hình liên quan đến tán huyết bao gồm giảm haptoglobin, tăng lactate dehydrogenase (LDH) và tăng bilirubin gián tiếp, như được tổng hợp trong bảng (bảng 6). (Xem thêm ‘Xét nghiệm cận lâm sàng dựa trên các phát hiện ban đầu’ phía trên.)
Tán huyết miễn dịch cho kết quả dương tính với nghiệm pháp Coombs trực tiếp (DAT). Tán huyết nội mạch tạo ra heme tự do trong máu hoặc nước tiểu. Có thể thực hiện định nhóm máu và sàng lọc kháng thể. Xét nghiệm kháng thể phụ thuộc thuốc thường không cần thiết trong quản lý tán huyết miễn dịch cấp tính, nhưng có thể hữu ích để định hướng tránh dùng thuốc trong tương lai. (Xem thêm ‘Các xét nghiệm bổ sung cho một số đối tượng’ phía trên.)
Ngừng thuốc – Điều trị chính cho tán huyết do thuốc là ngưng sử dụng thuốc; nồng độ hemoglobin thường tăng trở lại sau vài ngày đến vài tuần. Cần tránh sử dụng loại thuốc này vô thời hạn. Trong một số trường hợp, các thuốc cùng nhóm cũng cần được tránh. Kế hoạch tránh dùng thuốc trong tương lai phải được ghi chép rõ ràng trong hồ sơ y tế. (Xem thêm ‘Ngừng thuốc’ phía trên.)
Truyền máu – Truyền máu được chỉ định cho các trường hợp thiếu máu nặng (ví dụ: hemoglobin <7 g/dL), hoặc thiếu máu dự kiến sẽ trở nên nghiêm trọng nếu không truyền máu. Không được trì hoãn truyền máu để chờ kết quả xét nghiệm hoặc trong các tình huống phản ứng chéo phức tạp do kháng thể hồng cầu gây ra bởi thuốc. Khoa truyền máu hoặc ngân hàng máu có thể hỗ trợ cân nhắc lợi ích và nguy cơ của việc truyền máu, đồng thời cung cấp máu cấp cứu nếu cần thiết. (Xem thêm ‘Chỉ định truyền máu’ phía trên.)
Các can thiệp khác – Một số bệnh nhân có thể cần các liệu pháp bổ sung:
- Glucocorticoid và/hoặc immunoglobulin truyền tĩnh mạch (IVIG) đối với tán huyết miễn dịch. (Xem thêm ‘Liệu pháp điều trị AIHA’ phía trên.)
- Xanh methylene, acid ascorbic hoặc lọc máu hấp phụ (hemoperfusion) đối với tình trạng tăng methemoglobin máu. (Xem thêm ‘Điều trị tăng methemoglobin máu’ phía trên.)
Các nguyên nhân gây tán huyết không do thuốc – Các phương pháp tiếp cận chung để đánh giá tán huyết được trình bày riêng biệt. (Xem “Tổng quan về thiếu máu tán huyết ở trẻ em” và “Chẩn đoán thiếu máu tán huyết ở người lớn”.)