TÓM TẮT
Tổng quan – Các rối loạn mô mềm hệ cơ xương khớp là những hội chứng bệnh lý khu trú, không mang tính hệ thống, liên quan đến các mô quanh khớp bao gồm cơ, gân, dây chằng, mạc, cân, hãm, túi hoạt dịch và mô dưới da. Những rối loạn này cực kỳ phổ biến. (Xem phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Các hội chứng cụ thể – Rối loạn mô mềm có thể được chia thành nhiều nhóm lớn, bao gồm viêm gân, viêm điểm bám gân, viêm cân, viêm túi hoạt dịch, các rối loạn cấu trúc và hội chứng đau cơ mạc (MPS). Nhiều bệnh lý trong số này xảy ra khi không có bệnh lý hệ thống đi kèm, và một số là hệ quả của các chấn thương nhẹ lặp đi lặp lại mạn tính hoặc do quá tải. Đa số các trường hợp này có tính chất tự giới hạn và đáp ứng tốt với các biện pháp điều trị bảo tồn. (Xem phần ‘Các hội chứng cụ thể’ ở dưới.)
Viêm gân – Viêm gân thường là kết quả của việc quá tải, với các đặc điểm điển hình là đau khu trú, rối loạn chức năng, viêm và thoái hóa.
Viêm điểm bám gân – Viêm điểm bám gân là tình trạng viêm tại vị trí gân bám vào xương, thường gặp trong các bệnh lý viêm khớp cột sống. Các vị trí thường gặp là điểm bám của cân gan chân và vùng gân gót. (Xem phần ‘Viêm điểm bám gân’ ở dưới.)
Viêm túi hoạt dịch – Viêm túi hoạt dịch là tình trạng viêm của các túi chứa dịch nhỏ, gọi là túi hoạt dịch, đóng vai trò như một lớp đệm giữa xương và gân và/hoặc cơ xung quanh khớp. Viêm túi hoạt dịch có thể do chấn thương trực tiếp, tổn thương lặp đi lặp lại, nhiễm trùng hoặc bệnh lý thấp khớp (ví dụ: viêm khớp dạng khớp hoặc gout). (Xem phần ‘Viêm túi hoạt dịch’ ở dưới và “Viêm túi hoạt dịch: Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và xử trí”.)
Rối loạn cấu trúc – Các rối loạn cấu trúc cơ xương khớp bao gồm giảm tầm vận động khớp, lỏng khớp và bất đối xứng cơ thể. Những tình trạng này tương đối phổ biến, đôi khi biểu hiện kín đáo và thường góp phần gây ra các hội chứng đau cũng như chấn thương ở những người chơi thể thao. Bất đối xứng cơ thể là nguyên nhân phổ biến gây ra nhiều rối loạn đau vùng. (Xem phần ‘Rối loạn cấu trúc’ ở dưới.)
Hội chứng đau cơ mạc – Trong MPS, các điểm tăng kích thích (thường chỉ xuất hiện ở một vùng cơ thể trong một dải cơ xương hoặc mạc căng) có thể gây ra hiện tượng đau quy chiếu đặc trưng. Thường có một hoặc nhiều điểm kích hoạt (trigger points); những điểm này điển hình là xơ cứng và đau khi ấn vào. Các điểm kích hoạt cơ mạc có thể là kết quả của chấn thương cấp tính, các vi chấn thương lặp đi lặp lại trong sinh hoạt hàng ngày, hoặc do căng thẳng mạn tính từ thói quen làm việc và sinh hoạt ít vận động. (Xem phần ‘Hội chứng đau cơ mạc’ ở dưới.)
Tiếp cận ban đầu tổng quát – Sáu điểm trong quản lý điều trị thường có thể được triển khai ngay trong lần thăm khám đầu tiên đối với bệnh nhân nghi ngờ rối loạn mô mềm hệ cơ xương khớp, ngay cả trước khi có kết quả xét nghiệm cận lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh. Các bước này bao gồm: loại trừ bệnh lý hệ thống; loại bỏ các yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh; giải thích về bệnh lý, các chiến lược tự chăm sóc và tiên lượng; và giảm đau cho bệnh nhân. (Xem phần ‘Tiếp cận ban đầu tổng quát’ ở dưới.)