Rối loạn sử dụng cocaine: Dịch tễ học, đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Ước tính có khoảng 23,5 triệu người trên toàn thế giới sử dụng cocaine, chiếm khoảng 0,5% dân số toàn cầu trong độ tuổi từ 15 đến 64. Khoảng 1/5 trong số này mắc rối loạn sử dụng cocaine (Xem Dịch tễ học ở dưới).

Yếu tố nguy cơ – Nguy cơ mắc rối loạn sử dụng cocaine tăng theo tần suất, liều lượng và đường dùng. Những người hút cocaine có nguy cơ phát triển rối loạn sử dụng cocaine cao hơn so với những người dùng đường xịt mũi hoặc đường uống. Các trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu và rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là những yếu tố nguy cơ quan trọng. Yếu tố di truyền có đóng một vai trò nhất định, nhưng hiện chưa có gen hay alen cụ thể nào được liên kết rõ ràng với rối loạn này (Xem Dịch tễ học ở dưới).

Tử vong và bệnh đồng mắc

Người sử dụng cocaine có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân tăng đáng kể so với người không sử dụng. Các nguyên nhân tử vong hàng đầu bao gồm tử vong liên quan đến AIDS, bị sát hại, chấn thương do tai nạn và tự sát (Xem Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở dưới).

Việc sử dụng cocaine thường đi kèm với việc dùng đồng thời các chất hợp pháp và bất hợp pháp khác bao gồm amphetamine, rượu, cần sa, opioid và thuốc lá (Xem Sử dụng chất gây nghiện liên quan ở dưới).

Có sự hiện diện đáng kể của các bệnh đồng mắc hai chiều giữa rối loạn sử dụng cocaine và các rối loạn tâm thần, bao gồm rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu và rối loạn loạn thần (Xem Bệnh lý tâm thần đi kèm ở dưới).

Biểu hiện lâm sàng

Tác dụng cấp tính mong muốn bao gồm tăng năng lượng, tăng sự tỉnh táo, tăng khả năng giao tiếp xã hội, cảm giác hưng phấn hoặc cực lạc và giảm nhu cầu ngủ. Các tác dụng cấp tính khác có thể bao gồm các biểu hiện sinh lý như nhịp tim nhanh, buồn nôn, cùng các biểu hiện hành vi và tâm thần như bồn chồn, lo âu và kích động (Xem Ngộ độc cấp tính ở dưới).

Việc ngừng sử dụng cocaine liều cao kéo dài dẫn đến hội chứng cai với các triệu chứng điển hình như trầm cảm, mệt mỏi, mất khoái cảm và thèm thuốc, nhưng hiếm khi gây nguy hiểm về mặt y khoa. Hầu hết người dùng gặp các triệu chứng nhẹ và sẽ tự hồi phục trong vòng một đến hai tuần mà không cần điều trị (Xem Triệu chứng cai thuốc ở dưới).

Biến chứng – Biến chứng của sử dụng cocaine ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, tim mạch, tâm thần và các hệ cơ quan khác như phổi, tiêu hóa, nội tiết và chức năng tình dục (Xem Biến chứng liên quan đến sử dụng mạn tính ở dưới).

• Hệ thần kinh trung ương: bao gồm co giật, đột quỵ, suy giảm nhận thức, rối loạn vận động, đau đầu và thay đổi cấu trúc não.
• Tâm thần: bao gồm ý tưởng và hành vi tự sát, lo âu, rối loạn khí sắc và loạn thần.
• Tim mạch: bao gồm bệnh động mạch vành, suy tim trái cấp, nhồi máu cơ tim, loạn nhịp trên thất và thất, phì đại thất trái, bệnh cơ tim, viêm cơ tim và đột tử do tim.

Sàng lọc và đánh giá

Sàng lọc sử dụng cocaine có thể được thực hiện bằng các công cụ tự báo cáo ngắn gọn hoặc xét nghiệm chất gây nghiện. Các phương pháp này thường được áp dụng tại các cơ sở lâm sàng có lưu lượng bệnh nhân lớn như phòng khám đa khoa hoặc khoa cấp cứu (Xem Sàng lọc và đánh giá ở dưới).

Đối với những bệnh nhân có kết quả sàng lọc dương tính hoặc nghi ngờ mắc rối loạn sử dụng cocaine, đánh giá ban đầu cần tập trung vào các di chứng y khoa và tâm thần, mức độ nghiêm trọng của rối loạn sử dụng chất, việc sử dụng đồng thời các chất khác, cũng như đánh giá động lực điều trị để lập kế hoạch can thiệp (Xem Khám y khoa và tâm thần kinh ban đầu ở dưới).