Các rối loạn gây suy giáp

TÓM TẮT

Suy giáp nguyên phát — Là tình trạng thiếu hụt hormone tuyến giáp do bệnh lý tại chính tuyến giáp. Tại các vùng đủ iodine, nguyên nhân phổ biến nhất là viêm tuyến giáp Hashimoto. Trên phạm vi toàn cầu, thiếu hụt iodine là nguyên nhân hàng đầu gây suy giáp nguyên phát (và bướu cổ). Các nguyên nhân thường gặp khác (bảng 1) thường được xác định rõ qua tiền sử phẫu thuật, điều trị bằng iodine phóng xạ, xạ trị vùng cổ hoặc sử dụng các thuốc gây suy giáp (bảng 4 và bảng 5). (Xem thêm mục ‘Suy giáp nguyên phát’ ở dưới.)

Suy giáp trung ương — Ít gặp hơn so với suy giáp nguyên phát. Suy giáp trung ương xảy ra do thiếu hụt TSH (suy giáp thứ phát) hoặc thiếu hụt hormone giải phóng thyrotropin (TRH) (suy giáp tam cấp). Suy giáp thứ phát có thể do bất kỳ nguyên nhân nào gây suy tuyến yên, phổ biến nhất là u tuyến yên. Suy giáp tam cấp xảy ra do các rối loạn gây tổn thương vùng hạ đồi hoặc cản trở dòng máu trong hệ mạch cửa hạ đồi – tuyến yên (ví dụ: u, xạ trị, bệnh thâm nhiễm), từ đó ngăn cản TRH đến tuyến yên. (Xem thêm mục ‘Suy giáp trung ương’ ở dưới.)

Việc không bỏ sót chẩn đoán suy giáp trung ương là cực kỳ quan trọng; cần định lượng cả TSH và T4 tự do trong huyết thanh nếu nghi ngờ có bệnh lý tuyến yên hoặc vùng hạ đồi. Khi đã xác định được suy giáp trung ương, việc phân biệt giữa thể thứ phát và tam cấp thường ít có ý nghĩa về mặt điều trị. (Xem thêm mục “Suy giáp trung ương”, phần ‘Chẩn đoán’.)

Suy giáp thoáng qua — Suy giáp nguyên phát hoặc trung ương có thể xuất hiện tạm thời trong diễn tiến của một số bệnh lý (ví dụ: viêm tuyến giáp không đau, viêm tuyến giáp sau sinh hoặc sau điều trị cường giáp bằng thuốc kháng giáp, iodine phóng xạ hoặc phẫu thuật). Luôn cần cân nhắc đến khả năng suy giáp thoáng qua để tránh chỉ định điều trị levothyroxine suốt đời không cần thiết. (Xem thêm mục ‘Suy giáp thoáng qua’ và ‘Suy giáp trung ương thoáng qua’ ở dưới.)

Suy giáp bẩm sinh — Nguyên nhân phổ biến nhất là không có tuyến giáp (agenesis) hoặc loạn sản tuyến giáp (dysgenesis). Một số ít trường hợp do khiếm khuyết di truyền trong quá trình sinh tổng hợp hormone tuyến giáp hoặc trẻ sinh ra từ những người mẹ điều trị cường giáp bằng thuốc kháng giáp. (Xem thêm mục ‘Suy giáp ở trẻ sơ sinh và trẻ em’ ở dưới và “Đặc điểm lâm sàng và phát hiện suy giáp bẩm sinh”.)

Kháng hormone tuyến giáp hoặc TSH — Kháng hormone tuyến giáp (RTH) và kháng hormone kích thích tuyến giáp (TSH) là những nguyên nhân hiếm gặp gây suy giáp. (Xem thêm mục “Kháng hormone tuyến giáp và các khiếm khuyết khác trong tác động của hormone tuyến giáp” và “Kháng thyrotropin và hormone giải phóng thyrotropin”.)