Chẩn đoán và xử trí dị vật trong mũi

TÓM TẮT

Dịch tễ học – Dị vật mũi thường gặp nhất ở trẻ nhỏ và thường nằm ở sàn hốc mũi, dưới cuốn mũi dưới hoặc nằm cao trong hốc mũi, phía trước cuốn mũi giữa (hình 1). (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ và ‘Giải phẫu lâm sàng’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Hầu hết các dị vật là vô cơ (ví dụ: ngọc trai, hạt cườm hoặc đồ chơi nhỏ) và thường không gây triệu chứng rõ rệt. Hiện tượng chảy dịch mũi hôi, mủ một bên ở trẻ nhỏ là dấu hiệu gợi ý mạnh mẽ sự hiện diện của dị vật dạng xốp như giấy, cao su xốp hoặc các chất hữu cơ (ví dụ: cà rốt, thịt hoặc các loại thực phẩm khác) (hình 2). (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Dị vật pin cúc áo trong mũi thường gây chảy dịch mủ (đôi khi có màu đen), chảy máu cam, đau và sưng vùng mặt, đồng thời có nguy cơ gây tổn thương nghiêm trọng cho các cấu trúc mũi. (Xem thêm phần ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán được xác lập khi quan sát trực tiếp thấy dị vật. Bác sĩ lâm sàng cần thăm khám kỹ cả hai lỗ mũi và tai của bệnh nhân để đảm bảo không còn các dị vật khác. Chụp X-quang quy ước có thể giúp xác định sự hiện diện của pin cúc áo hoặc nam châm trong hốc mũi khi nghi ngờ, nhưng không bắt buộc đối với các loại dị vật mũi khác. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Lấy dị vật – Pin cúc áo trong hốc mũi và nam châm hít xuyên vách ngăn mũi cần được lấy ra khẩn cấp. Các trường hợp dị vật mũi khác có thể thực hiện lấy dị vật theo kế hoạch. (Xem thêm phần ‘Thời điểm can thiệp’ ở dưới.)

Phương pháp lấy dị vật phụ thuộc vào tính chất và vị trí của dị vật.

Dị vật gây tắc nghẽn – Đối với những bệnh nhân có dị vật mũi mềm hoặc nhẵn gây tắc hoàn toàn hốc mũi trước, chúng tôi khuyến cáo nên sử dụng kỹ thuật tạo áp lực dương (hình 6) thay vì dùng dụng cụ gắp (Khuyến cáo 2C). Các kỹ thuật này được mô tả chi tiết trong bài. (Xem thêm phần ‘Kỹ thuật tạo áp lực dương’ ở dưới.)

Dị vật không gây tắc nghẽn – Đối với những bệnh nhân có dị vật không gây tắc nghẽn ở phần trước mũi, chúng tôi khuyến cáo nên lấy dị vật bằng dụng cụ gắp thay vì dùng kỹ thuật tạo áp lực dương (hình 2 và hình 3) (Khuyến cáo 2C).

Việc sử dụng dụng cụ gắp có thể gây đau, do đó cần gây tê tại chỗ và trong một số trường hợp cần an thần trong thủ thuật. Việc cố định bệnh nhân đúng cách là yếu tố then chốt để thành công (hình 7). Việc lựa chọn dụng cụ (hình 8) tùy thuộc vào loại dị vật như đã thảo luận. (Xem thêm phần ‘Dụng cụ’ và ‘Kỹ thuật’ ở dưới.)

Để lấy thành công các nam châm (hình 4) hít xuyên vách ngăn mũi, có thể sử dụng kẹp mosquito để kẹp và kéo tách hai nam châm ra. Trong các trường hợp khó, có thể hỗ trợ bằng bút hút nam châm hoặc các dụng cụ từ tính (hình 5). (Xem thêm phần ‘Nam châm đĩa’ ở dưới.)

Chuyển chuyên khoa – Hầu hết bệnh nhân có dị vật mũi không cần hội chẩn chuyên khoa. Tuy nhiên, cần chuyển tuyến đến chuyên khoa Tai Mũi Họng đối với các trường hợp sau (xem ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chuyên khoa’ và ‘Dụng cụ’ ở dưới):

• Dị vật nằm sâu (tức là không quan sát thấy được qua nội soi mũi trước)
• Dị vật bị kẹt gây viêm nặng, đặc biệt là pin cúc áo (hình 1), nam châm hoặc các hạt siêu hấp thụ, những trường hợp này cần lấy ra khẩn cấp
• Dị vật xuyên thấu hoặc có móc
• Bất kỳ dị vật nào không thể lấy ra trong lần thử đầu tiên do bệnh nhân không hợp tác, chảy máu hoặc hạn chế về dụng cụ