Nấm da đầu: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Tổng quan – Nấm da đầu là tình trạng nhiễm nấm phổ biến tại da đầu và tóc, thường gặp nhất ở trẻ em. Hầu hết các trường hợp là do các loài nấm sợi thuộc chi Trichophyton và Microsporum gây ra. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ và ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)

Các thể nhiễm trùng – Nhiễm nấm sợi ở tóc có thể biểu hiện dưới ba thể: nhiễm nấm nội sợi (endothrix), nhiễm nấm ngoại sợi (ectothrix) hoặc nấm sùi (favus). Trong nhiễm nấm nội sợi, các bào tử phân đoạn (arthroconidia) nằm bên trong thân tóc. Đối với nhiễm nấm ngoại sợi, các bào tử phân đoạn chủ yếu bao quanh thân tóc. Thể nấm sùi đặc trưng bởi sự hiện diện của các sợi nấm và các khoảng trống khí trong thân tóc. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Nấm da đầu có nhiều hình thái biểu hiện lâm sàng khác nhau. Phổ biến nhất là các mảng bong vảy kèm rụng tóc, hoặc các vùng rụng tóc với các “chấm đen” tại lỗ nang lông (đây là những sợi tóc bị gãy). (Hình 1A-F).

Các biểu hiện khác bao gồm bong vảy lan tỏa trên da đầu kèm rụng tóc nhẹ (Hình 3), Kerion (một mảng viêm sưng, mềm như bọt biển (Hình 2)), và nấm sùi (Hình 1G). Vảy hình chén (scutula) – những lớp vảy cứng màu vàng hình chén – là dấu hiệu đặc trưng của thể nấm sùi. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Sưng hạch cổ thường gặp. Ngoài ra, có thể xuất hiện các tổn thương viêm da thứ phát (phản ứng dermatophytid) (Hình 5). (Xem thêm mục ‘Các dấu hiệu liên quan’ ở dưới.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán nấm da đầu thường có thể thực hiện được thông qua thăm khám lâm sàng. Thông thường, chúng tôi sẽ chỉ định nuôi cấy nấm hoặc xét nghiệm PCR để xác nhận chẩn đoán và định danh tác nhân gây bệnh. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Soi tươi KOH cũng thường được thực hiện. Khi có kết quả dương tính, soi KOH giúp xác nhận chẩn đoán ngay lập tức nhưng không thể định danh chính xác loài nấm gây bệnh. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt nấm da đầu rất rộng và dựa trên các phát hiện lâm sàng. Các bệnh lý thường gặp trong chẩn đoán phân biệt bao gồm vảy nến, rụng tóc từng mảng (alopecia areata) và viêm da tiết bã. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)