Một nông dân 55 tuổi đến khoa cấp cứu vì triệu chứng khó thở (S596)

Bệnh nhân trong ca lâm sàng này có một dấu hiệu điển hình là “khoảng trống độ bão hòa” (saturation gap) – sự chênh lệch đáng kể giữa giá trị SpO2 đo qua da (85%) và độ bão hòa oxy thực tế đo được từ máy khí máu động mạch (100%). Tình trạng tím tái không đáp ứng với việc bổ sung oxy và phim X-quang ngực bình thường cho thấy đây không phải là bệnh lý tại phổi, mà là một tình trạng thiếu máu chức năng do hemoglobin bị biến đổi.

Đây là biểu hiện đặc trưng của tình trạng Methemoglobin huyết (Methemoglobinemia), xảy ra khi sắt trong hemoglobin bị oxy hóa từ trạng thái hóa trị hai (Fe2+) sang hóa trị ba (Fe3+), khiến hemoglobin mất khả năng vận chuyển oxy. Bệnh nhân thường bắt đầu biểu hiện tím tái khi nồng độ methemoglobin đạt từ 10% đến 15%. Sự chênh lệch SpO2 xảy ra do máy đo SpO2 thông thường thường đọc nhầm methemoglobin thành deoxyhemoglobin, trong khi máy đo đa phổ huyết sắc tố (co-oximetry) trong xét nghiệm khí máu có thể đo nồng độ này một cách chính xác. Trong bối cảnh bệnh nhân là nông dân, tác nhân gây oxy hóa nhiều khả năng là nitrit từ phân bón ngấm vào nguồn nước sinh hoạt.

Các lựa chọn khác không phù hợp vì:

• Phần trăm COHb (A) và Nồng độ cyanide (B): Ngộ độc CO thường khiến bệnh nhân có vẻ ngoài hồng hào thay vì tím tái. Ngộ độc cyanide gây ức chế chuỗi truyền điện tử dẫn đến toan chuyển hóa nặng. Cả hai tình trạng này đều không tạo ra “khoảng trống độ bão hòa” điển hình như trên.
• D-dimer (C): Được dùng để sàng lọc thuyên tắc phổi. Thuyên tắc phổi gây chênh lệch A-a bất thường nhưng không gây ra hiện tượng SpO2 thấp trong khi độ bão hòa oxy trên khí máu lại bình thường.
• Nồng độ aspirin (E): Ngộ độc aspirin gây toan chuyển hóa nhưng không ảnh hưởng đến chỉ số SpO2 hay gây tình trạng tím tái.