TÓM TẮT
Giới thiệu – Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) ở trẻ em và vị thành niên là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng, thường diễn tiến mạn tính, có thể dẫn đến những khó khăn đáng kể trong học tập, giao tiếp xã hội và thiết lập mối quan hệ. Các triệu chứng bao gồm: những ý nghĩ xâm nhập và gợi nhớ về (các) trải nghiệm sang chấn, né tránh các tác nhân gợi nhớ sang chấn, tâm trạng tiêu cực và nhận thức sai lệch liên quan đến trải nghiệm sang chấn, cùng tình trạng tăng kích thích sinh lý. (Xem thêm ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Điều trị ban đầu
- Liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn – Đối với hầu hết trẻ em hoặc vị thành niên mắc PTSD, chúng tôi khuyến cáo ưu tiên sử dụng liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn hơn là các hình thức trị liệu tâm lý khác hoặc chỉ điều trị bằng thuốc đơn thuần trong giai đoạn khởi đầu (sơ đồ 1) (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn: Lựa chọn hàng đầu cho đa số bệnh nhân’ ở dưới.)
- Điều trị bằng thuốc cho các triệu chứng nặng – Đối với những trẻ em hoặc vị thành niên có mức độ nghiêm trọng của triệu chứng khiến việc thực hiện liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn trở nên khó khăn, hoặc những trường hợp cần ổn định tình trạng cấp thiết, chúng tôi sử dụng điều trị bằng thuốc như một lựa chọn thay thế cho điều trị ban đầu (sơ đồ 2). (Xem thêm ‘Điều trị bằng thuốc: Đối với các triệu chứng nặng’ ở dưới.)
Xử trí các triệu chứng PTSD và bệnh đồng mắc – Chúng tôi chỉ định điều trị bổ trợ bằng thuốc khi các triệu chứng PTSD như rối loạn giấc ngủ, hồi tưởng xâm nhập, tăng kích thích hoặc các hành vi phản ứng (ví dụ: hung tính, bùng nổ cảm xúc) vẫn còn tồn tại dù đã điều trị bằng liệu pháp nhận thức hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT). (Xem thêm ‘Xử trí các triệu chứng PTSD và bệnh đồng mắc’ ở dưới.)
- Rối loạn giấc ngủ – Với trẻ em hoặc vị thành niên có tình trạng rối loạn giấc ngủ kéo dài làm hạn chế đáp ứng với liệu pháp tập trung vào sang chấn, chúng tôi khuyến cáo bổ trợ bằng prazosin (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Rối loạn giấc ngủ’ ở dưới.)
- Tăng kích thích, hồi tưởng xâm nhập, hành vi phản ứng – Với trẻ em hoặc vị thành niên vẫn còn tình trạng tăng kích thích, hồi tưởng xâm nhập hoặc các hành vi phản ứng (ví dụ: hung tính, bùng nổ cảm xúc) dù đã điều trị tâm lý tập trung vào sang chấn, chúng tôi khuyến cáo bổ trợ bằng các thuốc kháng adrenergic như clonidine hoặc guanfacine (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Tăng kích thích, hồi tưởng xâm nhập và các hành vi phản ứng’ ở dưới.)
- Phối hợp điều trị khi có lo âu hoặc trầm cảm đồng mắc – Đối với trẻ em hoặc vị thành niên mắc PTSD kèm theo lo âu hoặc trầm cảm không cải thiện với TF-CBT, hoặc trong trường hợp trầm cảm/lo âu khởi phát rõ rệt trước sang chấn, chúng tôi thường phối hợp TF-CBT với thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRI). (Xem thêm ‘Phối hợp điều trị cho lo âu và/hoặc trầm cảm đồng mắc’ ở dưới.)
Quản lý giai đoạn tiếp theo – Trong trường hợp đáp ứng hạn chế hoặc tối thiểu với điều trị ban đầu (có hoặc không có thuốc), chúng tôi sẽ xác nhận lại chẩn đoán, giải quyết các yếu tố gây stress và tối ưu hóa liệu pháp tâm lý, bao gồm điều chỉnh liệu pháp để nhắm vào các triệu chứng cụ thể. Nếu các triệu chứng vẫn tồn tại sau những biện pháp này, chúng tôi thường chuyển sang một liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn khác. (Xem thêm ‘Xác nhận chẩn đoán, giải quyết yếu tố gây stress, tối ưu hóa liệu pháp tâm lý’ ở dưới.)
Hiện có rất ít dữ liệu hỗ trợ việc sử dụng các thuốc chống trầm cảm không thuộc nhóm SSRI, propranolol, thuốc chỉnh khí sắc và thuốc điều hòa glutamatergic trong điều trị PTSD ở trẻ em và vị thành niên. Chúng tôi không sử dụng các thuốc này hoặc thuốc chống loạn thần thế hệ hai trong phác đồ điều trị PTSD cho đối tượng này. (Xem thêm ‘Các lựa chọn dùng thuốc’ ở dưới.)