Tăng nhạy cảm xoang cảnh và hội chứng xoang cảnh

TÓM TẮT

Định nghĩa (Xem ‘Định nghĩa’ ở dưới.)

• Quá mẫn xoang cảnh (CSH) – CSH là một phát hiện lâm sàng với tình trạng giảm nhịp tim (HR) và/hoặc huyết áp (BP) hệ thống quá mức bình thường khi đáp ứng với nghiệm pháp xoa xoang cảnh (CSM). Tiêu chuẩn đánh giá đáp ứng bất thường với CSM có sự khác biệt (xem ‘Giải thích kết quả xét nghiệm’ ở dưới). Bản thân CSH không phải là một hội chứng lâm sàng; tình trạng này có thể xuất hiện ở những cá nhân có hoặc không có tiền sử các triệu chứng như ngất.
• Hội chứng xoang cảnh (CSS) – CSS là một dạng ngất phản xạ với các triệu chứng (ví dụ: ngất, choáng váng) gây ra bởi CSH, khởi phát trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày gây áp lực lên xoang cảnh (ví dụ: quay cổ, nhìn lên trên). Khi CSS biểu hiện dưới dạng ngất, tình trạng này được gọi là ngất do xoang cảnh. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Tỷ lệ lưu hành – CSH là một dấu hiệu thực thể thường gặp nhưng ít khi là nguyên nhân gây ra các triệu chứng (như trong CSS). CSS là nguyên nhân gây ngất tương đối hiếm gặp, chiếm khoảng 1% các trường hợp ngất. Người cao tuổi và nam giới có khả năng đáp ứng CSH bất thường cao hơn, ngay cả khi không mắc CSS.

Biểu hiện lâm sàng – Các triệu chứng thường gặp nhất của CSS là choáng váng/sắp ngất, ngất và các trường hợp té ngã không rõ nguyên nhân. Mặc dù mối liên hệ rõ ràng giữa các cử động cổ và các đợt khởi phát triệu chứng hiếm khi được xác lập, nhưng cần khai thác kỹ tiền sử ngất sau khi vô tình tác động vào xoang cảnh. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Khi nào thực hiện CSM để chẩn đoán CSS – Ở những bệnh nhân trên 50 tuổi bị ngất hoặc sắp ngất không rõ nguyên nhân mặc dù đã thực hiện đánh giá ban đầu (xem “Ngất ở người trưởng thành: Biểu hiện lâm sàng và đánh giá chẩn đoán ban đầu”), chúng tôi khuyến cáo thực hiện CSM để đánh giá khả năng mắc CSS. Tuy nhiên, kết quả dương tính giả thường gặp ở người cao tuổi, do đó cần loại trừ các nguyên nhân gây ngất hoặc collapse khác (sơ đồ 1). (Xem ‘Đánh giá chẩn đoán’ và ‘Khi nào thực hiện CSM’ ở dưới.)

Mặc dù tiền sử có áp lực vùng xoang cảnh trước khi ngất hoặc sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ của CSS làm tăng mức độ nghi ngờ, nhưng việc thiếu các đặc điểm này không loại trừ CSS, vì vậy chỉ định thực hiện CSM để đánh giá CSS là khá rộng.

Chống chỉ định của CSM – Nên tránh thực hiện CSM ở những bệnh nhân có nguy cơ đột quỵ do bệnh động mạch cảnh, bao gồm những người có tiền sử cơn thiếu máu cục bộ tạm thời (TIA) hoặc đột quỵ trong vòng 3 tháng qua, hẹp động mạch cảnh có ý nghĩa lâm sàng hoặc có tiếng thổi động mạch cảnh. (Xem ‘Chống chỉ định của CSM’ ở dưới.)

Đáp ứng bất thường với CSM – Các tiêu chuẩn đánh giá đáp ứng dương tính (tức là bất thường) với CSM còn gây tranh cãi, dao động từ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt (có độ đặc hiệu cao hơn) đến các tiêu chuẩn ít đặc hiệu hơn (có độ nhạy cao hơn). Nghiệm pháp có giá trị chẩn đoán CSS cao nhất khi đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt đồng thời tái hiện được các triệu chứng (xem ‘Tiêu chuẩn đáp ứng bất thường’ ở dưới):

• Tiêu chuẩn nghiêm ngặt – Ngừng nhịp tim ≥ 6 giây hoặc huyết áp tâm thu giảm xuống < 60 mmHg kéo dài ≥ 6 giây.
• Tiêu chuẩn ít đặc hiệu hơn – Ngừng nhịp tim > 3 giây hoặc huyết áp tâm thu giảm ≥ 50 mmHg.

Các loại đáp ứng bất thường – Đáp ứng bất thường với CSM có thể là đáp ứng ức chế tim (giảm nhịp tim quá mức), đáp ứng giãn mạch (giảm huyết áp quá mức) hoặc đáp ứng hỗn hợp (giảm cả nhịp tim và huyết áp quá mức). (Xem ‘Các loại đáp ứng bất thường’ ở dưới.)

Quản lý chung (Xem ‘Tiếp cận quản lý’ và ‘Quản lý chung’ ở dưới.)

• Đối với CSH – Những bệnh nhân chỉ có CSH đơn thuần và không có triệu chứng không cần điều trị đặc hiệu, ngoại trừ việc tư vấn tránh các cử động hoặc tư thế có thể vô tình kích thích thụ thể áp lực xoang cảnh.
• Đối với CSS – Các biện pháp chung bao gồm giáo dục về các nguy cơ của CSS, các hạn chế lái xe phù hợp và các lựa chọn điều trị. Điều trị nội khoa là một lựa chọn cho những bệnh nhân có đáp ứng giãn mạch với CSM. (Xem ‘Quản lý chung’ ở dưới.)

Đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn – Đối với những bệnh nhân ngất tái phát được chẩn đoán CSS (theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt hoặc tiêu chuẩn ít đặc hiệu hơn) với đáp ứng ức chế tim hoặc “hỗn hợp” dẫn đến ngừng tim trên 3 đến 6 giây, chúng tôi đề xuất đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn (Khuyến cáo 2C). Mức độ chắc chắn về hiệu quả điều trị là cao nhất ở những bệnh nhân đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của CSS, bao gồm cả việc tái hiện được các triệu chứng khi thực hiện CSM. (Xem ‘Đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn’ ở dưới.)