Vảy nến thể mảng mạn tính ở trẻ em: Tổng quan về xử trí

TÓM TẮT

Tổng quan – Vảy nến là một bệnh lý trung gian miễn dịch. Vảy nến mảng mạn tính là thể vảy nến phổ biến nhất ở trẻ em (hình 1A-I). (Xem thêm “Vảy nến ở trẻ em: Dịch tễ học, biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán”.)

Nhiều phương pháp điều trị vảy nến mảng mạn tính ở trẻ em và người lớn tương tự nhau; tuy nhiên, dữ liệu về hiệu quả và an toàn ở trẻ em còn hạn chế hơn. Các phương thức điều trị chính bao gồm liệu pháp tại chỗ, liệu pháp toàn thân và liệu pháp ánh sáng. (Xem phần ‘Giới thiệu’ và ‘Lựa chọn phương pháp điều trị chính’ ở dưới.)

Các biện pháp chung – Bên cạnh việc điều trị nội khoa cho bệnh lý da, quản lý vảy nến mảng mạn tính ở trẻ em cần bao gồm giáo dục trẻ và người chăm sóc, cung cấp các nguồn hỗ trợ, hướng dẫn chăm sóc da và đánh giá các bệnh đồng mắc tiềm tàng. (Xem phần ‘Các biện pháp chung’ ở dưới.)

Lựa chọn phương pháp điều trị chính – Các yếu tố đặc thù của bệnh nhân, chẳng hạn như mức độ và phân bố tổn thương da, tuổi, các bệnh đồng mắc và khả năng dung nạp rủi ro cũng như tác dụng phụ của các thuốc cụ thể, sẽ định hướng cho phương pháp điều trị. Nhiều trẻ vảy nến mảng mạn tính có thể điều trị bằng liệu pháp tại chỗ. Một số trẻ khác cần liệu pháp ánh sáng hoặc liệu pháp toàn thân để kiểm soát bệnh đạt mức thỏa đáng (sơ đồ 1). (Xem phần ‘Lựa chọn phương pháp điều trị chính’ ở dưới.)

Xác định đối tượng chỉ định điều trị tại chỗ – Việc điều trị đơn thuần bằng liệu pháp tại chỗ khả thi nhất ở những trẻ có tổn thương da khu trú. Đối với hầu hết trẻ vảy nến mảng mạn tính thể khu trú, chúng tôi khuyến nghị sử dụng thuốc tại chỗ cho điều trị ban đầu thay vì liệu pháp toàn thân hoặc liệu pháp ánh sáng (sơ đồ 1) (Khuyến cáo 2C). (Xem phần ‘Mức độ lan rộng của bệnh’ ở dưới.)

Tuy nhiên, ngoài mức độ tổn thương da, một số đặc điểm khác có thể khiến liệu pháp tại chỗ kém hiệu quả hoặc khó chấp nhận hơn. Ví dụ bao gồm:

• Vị trí tổn thương vảy nến (xem ‘Các vị trí tổn thương đặc biệt’ ở dưới)
• Tác động vật lý và tâm lý xã hội của bệnh vảy nến (xem ‘Tác động của bệnh’ ở dưới)
• Tuổi của bệnh nhân (xem ‘Tuổi bệnh nhân’ ở dưới)
• Các bệnh đồng mắc (xem ‘Viêm khớp vảy nến và các bệnh đồng mắc khác’ ở dưới)
• Sở thích của bệnh nhân và người chăm sóc (xem ‘Sở thích và khả năng của bệnh nhân/người chăm sóc’ ở dưới)
• Khả năng tiếp cận điều trị (xem ‘Chi phí và khả năng tiếp cận’ ở dưới)

Lựa chọn điều trị tại chỗ

Mảng vảy nến ở thân mình và chi – Đối với trẻ điều trị tại chỗ cho các mảng vảy nến mạn tính ở những vùng không phải nếp gấp của thân mình hoặc chi, chúng tôi khuyến nghị sử dụng corticosteroid tại chỗ cho điều trị ban đầu thay vì các liệu pháp tại chỗ khác (Khuyến cáo 2C). (Xem phần ‘Phác đồ cho mảng vảy nến ở thân mình hoặc chi’ ở dưới.)

Corticosteroid tại chỗ có lịch sử sử dụng lâu dài trong điều trị vảy nến mảng mạn tính và có thể mang lại cải thiện nhanh chóng. Nhược điểm là nguy cơ gây ra các tác dụng phụ của corticosteroid, chẳng hạn như teo da. Các phác đồ thay thế hợp lý bao gồm liệu pháp phối hợp giữa corticosteroid tại chỗ và vitamin D analog, hoặc điều trị bằng vitamin D analog tại chỗ hoặc roflumilast tại chỗ. (Xem phần ‘Điều trị tại chỗ’ ở dưới.)

Mảng vảy nến ở mặt, cơ quan sinh dục hoặc vùng nếp gấp – Đối với trẻ điều trị tại chỗ cho vảy nến mảng mạn tính ở mặt, cơ quan sinh dục hoặc vùng nếp gấp, chúng tôi khuyến nghị sử dụng thuốc ức chế calcineurin tại chỗ hoặc roflumilast tại chỗ cho điều trị ban đầu thay vì các liệu pháp khác (Khuyến cáo 2C). Corticosteroid tại chỗ là lựa chọn thay thế hợp lý nhưng cần sử dụng thận trọng (ví dụ: thời gian điều trị ngắn) do tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ tại các vùng này. (Xem phần ‘Phác đồ cho mảng vảy nến ở mặt, cơ quan sinh dục hoặc vùng nếp gấp’ ở dưới.)

Mảng vảy nến ở da đầu – Điều trị tại chỗ cho vùng da đầu có tóc có thể gặp nhiều khó khăn. Các liệu pháp phổ biến bao gồm corticosteroid tại chỗ, vitamin D analog tại chỗ, và dầu gội chứa hắc ín hoặc chất tiêu sừng. Sở thích của bệnh nhân và người chăm sóc về dạng thuốc (ví dụ: dạng xịt, gel, bọt, thuốc mỡ) đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn điều trị. (Xem phần ‘Phác đồ cho mảng vảy nến da đầu’ ở dưới.)

Duy trì đáp ứng với điều trị tại chỗ – Các mảng vảy nến thường tái phát sau khi ngừng điều trị. Sau khi điều trị thành công (mảng vảy nến phẳng dần, hết đỏ, hết vảy và giảm các triệu chứng liên quan), liệu pháp tại chỗ có thể được ngừng và dùng lại khi mảng vảy nến tái phát, hoặc giảm dần tần suất đến mức thấp nhất mà vẫn duy trì được sự cải thiện. Mục tiêu là tránh sử dụng corticosteroid tại chỗ thường xuyên ở những vị trí có nguy cơ teo da cao nhất (ví dụ: mặt, cơ quan sinh dục hoặc vùng nếp gấp). (Xem phần ‘Lựa chọn phác đồ điều trị tại chỗ’ ở dưới.)

Thất bại với điều trị tại chỗ – Trong trường hợp điều trị thất bại, cần xem xét các nguyên nhân tiềm tàng (ví dụ: chẩn đoán sai, lựa chọn điều trị chưa tối ưu, dùng thuốc không đúng cách, bệnh kháng trị). Những bệnh nhân vảy nến mảng mạn tính không thể điều trị thành công bằng liệu pháp tại chỗ sẽ là đối tượng chỉ định cho liệu pháp ánh sáng và liệu pháp toàn thân. (Xem “Vảy nến mảng mạn tính ở người lớn: Tổng quan về quản lý”, phần ‘Nguyên nhân thất bại trong điều trị’ và “Vảy nến mảng mạn tính ở trẻ em: Quản lý bệnh cần điều trị toàn thân hoặc liệu pháp ánh sáng”.)