TÓM TẮT
Giải phẫu – Vùng giữa bàn chân kéo dài từ phần gần của các xương bàn ngón (MT) đến đầu gần của các xương cổ chân, cụ thể là xương hộp và xương ghe (hình 1). Vùng giữa bàn chân đóng vai trò quan trọng giúp con người thích nghi với các bề mặt gồ ghề khi đứng và trong quá trình đi lại. (Xem mục ‘Giải phẫu và cơ sinh học’ ở dưới.)
Dịch tễ học – Tỷ lệ đau vùng giữa bàn chân ở người trẻ thay đổi tùy thuộc vào mức độ hoạt động và việc tham gia thể thao, tuy nhiên người trưởng thành trên 50 tuổi thường xuyên gặp tình trạng này. Nguyên nhân gây đau thường do chấn thương trực tiếp, chấn thương mãn tính hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến khớp (ví dụ: thoái hóa khớp) hoặc mô mềm. (Xem mục ‘Dịch tễ học của đau vùng giữa bàn chân khu trú’ ở dưới.)
Hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng – Các yếu tố quan trọng trong hỏi bệnh và thăm khám cho bệnh nhân đau bàn chân được xem xét riêng biệt. Những khía cạnh đặc biệt liên quan đến đau vùng giữa bàn chân đã được thảo luận ở trên. (Xem “Tổng quan về giải phẫu, cơ sinh học bàn chân và đánh giá đau bàn chân ở người trưởng thành”, phần ‘Tiếp cận chẩn đoán dựa trên giải phẫu’ và mục ‘Hỏi bệnh và thăm khám’ ở dưới.)
Các khía cạnh quan trọng khi khai thác bệnh sử ở bệnh nhân đau vùng giữa bàn chân bao gồm: thời điểm khởi phát đau (đột ngột hay từ từ), vị trí đau, các yếu tố làm tăng hoặc giảm triệu chứng. (Xem mục ‘Hỏi bệnh và thăm khám’ ở dưới.)
Các cấu trúc vùng giữa bàn chân quan trọng cần quan sát và thăm khám bao gồm:
- Độ cao vòm dọc (hình 6)
- Lồi củ xương ghe (hình 2) và “điểm N” (N spot) (hình 3) (xem mục ‘Tổn thương vòm trong (xương ghe)’ ở dưới)
- Sự sấp (pronation) hoặc ngửa (supination) của bàn chân khi đi (xem “Đánh giá lâm sàng dáng đi và chạy”)
- Vùng khớp cổ-bàn ngón (TMT) phía trong (ví dụ: lồi khớp TMT (hình 8)) (xem mục ‘Exostosis mu vùng xương cổ-bàn ngón (Lồi khớp cổ-bàn ngón)’ ở dưới)
- Đường khớp Lisfranc (hình 5) (xem mục ‘Tổn thương phức hợp khớp cổ-bàn ngón (Lisfranc)’ ở dưới)
- Xương hộp và nền xương bàn ngón thứ 5 (xem mục ‘Tổn thương nền xương bàn ngón thứ 5’, ‘Gãy xương hộp và xương chêm’ và ‘Bán trật khớp hộp và hội chứng xương hộp’ ở dưới)
Tiếp cận chẩn đoán – Quy trình tiếp cận chẩn đoán đề xuất cho bệnh nhân đau vùng giữa bàn chân được mô tả ở trên. Các câu hỏi quan trọng cần đặt ra và các dấu hiệu lâm sàng then chốt để đánh giá đau vùng giữa bàn chân được tóm tắt trong bảng sau (bảng 1). Các nguyên nhân cụ thể gây đau vùng giữa bàn chân được tóm tắt trong văn bản (sơ đồ 1). (Xem mục ‘Tiếp cận chẩn đoán đau vùng giữa bàn chân’ và ‘Các nguyên nhân thường gặp gây đau vùng giữa bàn chân’ ở dưới.)